Hiroes i’r Wobr Gerddoriaeth Gymreig

OWAIN WILLIAMS

Llongyfarchiadau….

Mae dilysrwydd, pwysigrwydd a pherthnasedd gwobrau cerddorol yn wynebu bygythiad blynyddol. Wedi’r cwbl, oes angen, neu yn fanylach, oes modd gwobrwyo celfyddyd yn wrthrychol? Er hyn, mae’r Wobr Gerddoriaeth Gymreig yn profi’i gwerth unwaith yn rhagor yn 2020. 

Yn aml mae’r trawsdoriad eang o unigolion ar y baneli dewis a dethol gwobrau cerddorol yng golygu bod yna restr fer eclectig ac aml ddisgyblaethol, ac nid yw’r WGG yn eithriad. Eleni, daeth rhiethgor o dros 100 at eu gilydd – yn hyrwyddwyr, cynhyrchwyr, adolygwyr, trefnwyr, cyflwynwyr ac yn  beirianwyr sain. Un rheol oedd – ethol albyms oedd yn wedi cyfrannu i ecosystem gerddorol Cymru. Nid tasg hawdd oedd hon, ac roedd yn rhaid ehangu’r  rhestr fer eleni o 10 i 15 albym. A lwyddwyd felly i gynnwys pob albym arbennig gafodd ei rhyddhau dros y flwyddyn ddiwethaf? Gydag ambell un yn colli allan – dim cweit, ond mae hi’n taflu golau llachar ar gerddoriaeth o Gymru, mae hynny’n sicr.

Rhaid dadansoddi gwobrau cerddorol yn oeraidd, o bosib – rhywbeth yr oeddwn i’n euog am beidio â gwneud wrth edrych ar y pymtheg albwm am y tro cyntaf, a synnu nad oedd un cynnyrch perffaith prin o 2020 yn rhan o’r rhestr fawreddog – ‘Map Meddwl’ gan Yr Eira. Gellir maddau i Alffa, Alun Gaffey a TJ Roberts am rannu’r un siom yma hefyd wrth gwrs. Anodd yw meddwl tu hwnt i arferion gwrando personol ond hawdd yw gwerthfawrogi’r amrywiaeth gyfoethog sy’n perthyn i’r rhestr aml-gyfrannog eleni. O Gaerfyrddin wledig i gynnwrf dinesig De Affrica (Sbwriel Gwyn / Pang!); o werin draddodiadol ‘Mai’ i hip-hop ‘Care City’ (Georgia Ruth / Deyah), mae’r pymtheg albym wedi’w gweu o bob deunydd. Gan ategu erthygl arbennig Lloyd Steele yn Y Selar, mae cynrychiolaeth a chynwysoldeb yn hollbwysig. Bosib bod rhestr fer y WGG yn dyst i’r her hwn, pwy a ŵyr.

Er bod y fath amrywiaeth yn tanio’r dychymyg, daw eto’r holl farnu a’r cwestiynu – ‘pam?’. Mewn cyfnod lle mae cerddorion a labeli annibynnol ar eu mwyaf bregus ers sbel, mae’r sylw ehangach a geir wrth fod ar y rhestr yn nodwedd gadarnhaol o’r WGG. Dangosai ymchwil y gall enwebiad ar gyfer gwobr gerddorol gael effaith cadarnhaol ar ddatblygiad/momentwm artist hyd heddiw – a hynny drwy ffurfiau ystadegol. Yn chwalu’r ystrydeb bod dyddiau da gwobrau cerddorol y tu ôl iddynt, gweler cynnydd o 43% mewn gwerthiant albym ‘High as Hope’ gan Florence + The Machine yn dilyn ei henwebiad ar gyfer y Wobr Mercury yn 2018 (80,000 o gopïau). Yn yr un modd, cynyddodd ei phrysurdeb dros y tonfeddi ac ar ei chyfrifon cymdeithasol. Er ei bod hi’n annhebygol disgwyl i’r artistiaid sydd ar restr fer y WGG gyrraedd yr un uchelfannau ag artistiaid sy’n byw ar restr enwebeion y Wobr Mercury, nid yw’n rhy obeithiol i feddwl bod yr un ffenomen ar waith: cynnydd mewn gwerthiant, ffrydiau a dilynwyr wedi enwebiad o’r fath. Gallai hyn ‘mond arwain at effeithiau positif.

I raddau, ymgyrch fasnachol yw gwobrau cerddorol – un sy’n gwbl allweddol i ffyniant a chynaliadwyedd artistiaid. Yn gyfle i rai derbyn ail-don o ganmoliaeth haeddiannol tra’n gyfle i eraill dderbyn sylw heb yr angen i gyfiawnhau genre arbennig. Mae gwaith Luke VR a Right Hand Left Hand bendant yn rhan o’r ail gysyniad.  Bydd rhai yn dadlau ei bod hi’n ddull pwrpasol i becynnu cerddoriaeth a diwylliant cenedl tra byddai eraill yn honni ei bod hi’n dwyn hygrededd i’r sin. Yr un sy’n wir yw bod yr hen sticer ddu yna sy’n gorwedd ar glawr albym gyda’r ‘sgrifen ‘Enwebiad am y y WGG’ wedi ei naddu arni, yn parhau i fod yn dynfa yn 2020. Cannoedd o albyms ar y rhestr-hir, pumtheg ar y rhestr-fer, a’r un fuddugol yw neb llai na…..

Gallwch wylio sermoni’r Welsh Music Prize yn fyw o 7 o’r gloch ymlaen ar y 19eg o Dachwedd ar Sianel AM y wobr

A chofiwch wrando ar ein podlediad arbennig ble mae Gethin Griffiths, Chris Roberts a Tegwen Bruce-Deans yn trafod y rhestr fer

Cyfle cyntaf i glywed albwm newydd Yr Eira!

Ymunwch hefo ni ar gyfer parti lansio albwm newydd Yr Eira, ‘Map Meddwl’! Mi’r ydym ni i gyd yn ymuno hefo’n gilydd i wrando ar yr albwm ar Twitter am 20:15, ac yna, mi gawn ni glywed gan y band eu hunain mewn sgwrs arbennig ar Facebook Live am 21:00. Cyffrous!

Map Meddwl

Mae blynyddoedd wedi mynd heibio erbyn hyn ers i ni glywed am Yr Eira am y tro cyntaf. Wrth edrych yn ôl ar gyfnod lle’r oedd bandiau indie newydd yn denu cynulleidfaoedd eang ar hyd a lled Cymru, mae ‘Elin’ yn un o’r caneuon sydd yn nodweddu’r cyfnod hwnnw’n berffaith.

Er nad yw’r band wedi colli eu clust am gytgan dda, na ‘chwaith wedi colli’r synnwyr pop  oedd ganddyn nhw yn ystod y dyddiau cynnar hynny, mae cryn dipyn wedi newid. Mae nhw’n hŷn, wrth gwrs, ac yn delio ag emosiynau dyfnach, llai amrwd, efallai, ac mae hynny i’w glywed yn y gerddoriaeth ac yn y geiriau.

Erbyn hyn, rydym ni’n disgwyl i’r Eira fynd i fyd ychydig yn fwy electronig, gyda synths cefndirol yn creu tirwedd seinyddol difyr, a’r effeithiau ar y gitârs yn ein harwain tuag at drywydd mwy seicadelig. Erbyn hyn, rydym ni’n disgwyl i Lewys Wyn chwarae â’n hemosiynau ni, wrth iddo gymryd stoc ar ei fywyd ei hun a dadansoddi beth yw gwerth ei fodolaeth ei hun, yn ogystal â gwerth ei berthnasau a’i wlad.

Dyna’n union a gawn ni yn Map Meddwl. Tra’r oedd Toddi (2016) yn gofnod o gyfnod penodol yn hanes y pedwar, fel rhai oedd newydd adael y coleg ac yn wynebu bywyd go iawn o’u blaenau, mae Map Meddwl yn feibl sydd yn llawn o’r hyn y mae rhywun yn ei sylweddoli yn ystod y blynyddoedd sydd yn dilyn hynny.

Byddwch yn barod am daith bersonol, ond un fydd yn berthnasol i ni i gyd yn ein ffyrdd ein hunain. Byddwch yn barod i gael clywed senglau enfawr fel Pob Nos’ mewn cyd destun gwbl wahanol, wrth i ni gael clywed y gwrthdaro rhwng arddulliau gwahanol Gwyn Rosser a Lewys yn creu supernova sonig na ddylai fod yn gweithio, ond yn gwneud hynny’n berffaith. Byddwch yn barod am eiliadau tawelach, mwy myfyriol, mewn caneuon fel ‘Glesni’r Haf’ a ‘Newid’. Byddwch yn barod am egni, byddwch yn barod am lonyddwch, byddwch yn barod i ddawnsio, ond byddwch yn barod, hefyd, i grio ar garpedi eich ystafell fyw.

Byddwch yn barod am rywbeth gwirioneddol arbennig, a hynny i gyd hefo ni yma ar Sôn am Sîn!

Ydy’r Cymry’n ei chwarae hi’n rhy saff?

TEGWEN BRUCE-DEANS

Wrth i restr fer gyntaf Gwobrau’r Selar 2019 gael ei gyhoeddi, sef gwobr y Band Gorau, rhaid llongyfarch y tri sy’n codi i’r brig. Heb os, mae safon cerddoriaeth y sîn heddiw yn talu teyrnged briodol i arloesi’r Blew ‘nôl yn 1967. Fodd bynnag, er gwaethaf cyrhaeddiad safon y bandiau llwyddiannus, mae dewisiadau’r cyhoedd Cymreig yn gwneud hi’n amhosib peidio codi ambell gwestiwn ynghylch amrywiaeth y fath o gerddoriaeth Cymraeg sy’n ymddangos yn mainstream heddiw, ys dywed y Sais.

Nid ydwyf yn ceisio tynnu i ffwrdd o gyrhaeddiad y bandiau Lewys, Gwilym a Fleur de Lys – yn wir, ‘dw innau hefyd wedi mwynhau llawer set gan y tri ohonynt dros y blynyddoedd, gyda lansiad albwm ‘Mi Awn Ni am Dro’ Fleur de Lys yn hwyr yn y flwyddyn ddiwethaf yn aros yn fy mhen yn benodol fel atgof cu. Ond hoffwn oedi am eiliad i ystyried y gwahaniaethau rhwng y tri band hyn. Pedwar hogyn wedi ffurfio band canol y ffordd, disgwyliedig, bron wedi’i gyfarwyddo i apelio i ganfyddiad pobl ifanc o beth dylai band poblogaidd cyfoes gynnwys. Nid dim ond hynny, ond cyd-bletha’r bandiau hefyd; dau o dan gyfarwyddyd meistrolgar Yws Gwynedd yn Côsh, dau yn rhannu aelodau bandiau. Felly codir y cwestiwn: lle mae’r amrywiaeth?

Ac nid oes esgus bod y sîn yn brin o fandiau amgen sy’n werth eu chweil chwaith. Cymerwch Adwaith, er enghraifft: tair merch sydd wedi bod ati dros y blynyddoedd diwethaf yn chwalu ystrydebau rhyweddol ac yn cynhyrchu caneuon gwleidyddol, ffeministaidd ac yn bennaf oll, gwahanol. Nhw ydy’r anadl o awyr ffres yr oedd y sîn yn aros, yn ysu amdani. Cyhoeddwyd ei halbwm cyntaf, ‘Melyn’, yn 2018. Ers hynny maent wedi ennill clodydd o’r uchaf, gan godi i broffil rhyngwladol wrth gigio yng Nghanada a Manceinion, ac ennill Gwobr Cerddoriaeth Cymraeg 2019. O’r golwg cyntaf, maent yn ysbrydoliaeth ddelfrydol i bobl – yn enwedig merched – ifanc. Felly pam, â nwythau eisoes wedi profi eu haeddiant i rai o enwogion amlycaf y sîn, ydy’r cyhoedd yn ei hanwybyddu? Ac a oes peryg bod anwybyddu merched cryfion yn y byd cerddorol Cymreig am rwystro eraill rhag cymryd y cam i greu cerddoriaeth, mewn cyfnod pan fo’r cyfryngau yn ceisio cydbwyso’r sîn yn hytrach na’i gulhau? Nid oes rhaid edrych ymhellach na’r ffaith bod dim un fenyw yn aelod o’r bandiau llwyddiannus hyn er mwyn darlunio’r pwynt yma.

Felly ydy’r cyhoedd yn ofn o fandiau gwahanol sydd am gyfansoddi negeseuon amgen i roi allan i’r byd? Ofnaf mai un ffordd mae aelodau o’r sîn yn ceisio apelio at gynulleidfa o bobl ifanc ydy trwy efelychu sŵn a delwedd y sîn Anglo-Americanaidd; “Edrychwch! Rydyn ni union yr un fath â’r bandiau eraill ‘dych chi’n hoffi gwrando arnynt, ond ein bod ni’n canu mewn iaith wahanol!”. Trywydd peryglus ydy hwn – ydy, mae’n bwysig i godi proffil y sîn ymysg pobl ifanc er mwyn moderneiddio a chynnal dyfodol yr heniaith ei hun. Serch hynny, mae angen cynnig rhywbeth gwahanol i’r byd i’n gwahaniaethu rhag eraill. Onid dyna yw hanfod datgan Cymreictod: gwahaniaethu rhwng ein diwylliant cyfoethog, unigryw ninnau a diwylliannau eraill, yn hytrach na’u hefelychu?

Mae llwyddiant Alffa, er enghraifft, yn ddiddorol iawn i arsylwi arni. Wedi i’w llwyddiant ym Mrwydr y Bandiau, mae ei apêl wedi lledu tu hwnt i Gymry Cymraeg ac wedi cyrraedd cynulleidfaoedd o bell. A pham hynny? Nid oherwydd ei fod yn efelychu delfryd Anglo-Americanaidd, ond oherwydd ei fod wedi creu rhywbeth newydd: dau fachgen, un gitâr ac un set o ddrymiau, dyna’r cyfan. Ac mae’r cyfryngau rhyngwladol yn ffynnu ar y ffaith eu bod wedi darganfod rhywbeth newydd a gwahanol i rannu i’r byd. Yn gyd-drawol, mi wnaeth Alffa hefyd rhyddhau albym cyn diwedd blwyddyn ddiwethaf. Ond ym mhle oedd ei enwebiadau nhw ar restrau hir Gwobrau’r Selar 2019? Yn wir, efallai y cawson nhw ei bigo i fod ar restr chwarae poblogaidd Spotify oherwydd ei fod yn gyfarwydd i ffans rhyngwladol o genre roc drwm, ond o leiaf maent yn wahanol i’r genre indie-pop canol-y-ffordd sydd wedi bod yn mygu ein siartiau cerddorol am ormod o flynyddoedd bellach. Pam nad yw’r cyhoedd Cymreig yn sylwi’r gemau amgen o dan eu trwynau, ac yn pleidleisio dros yr un hen fandiau tro ar ôl tro yn lle?

Wrth gwrs, rhaid llongyfarch y bandiau sydd wedi cyrraedd rhestr fer Band y Flwyddyn 2019. Ond dyma yw gobeithio erbyn blwyddyn nesaf bod y Cymry yn deffro i’r chwyldro cerddorol sy’n digwydd o’u cwmpas, ac yn cymryd mantais ohoni tra ei bod hi’n bodoli i frolio dawn amrywiol ein sîn i’r byd yn hytrach na’i chwarae hi’n saff gan gydymffurfio i ddisgwyliadau’r sîn Anglo-Americanaidd.

Hana2k: O’r ystafell wely i’r tonfeddi…

OWAIN WILLIAMS
Wedi iddi gipio Gwobr Triskel yng Ngwobrau’r Gerddoriaeth Gymraeg wythnos diwethaf, roedd rhaid bachu’r cyfle i gael darganfod mwy am yr optimistiaeth a’r sylwedd sy’n cuddio tu ôl i’w electro-pop prydferth – dyma HANA2K yn rhannu ei meddyliau am ei chreadigrwydd, ei hunaniaeth a’r rhwystrau sy’n parhau i fodoli yn y diwydiant cerddorol…

Hana 2k 1.png

Mae’n ddiddorol gweld dy fod wedi rhyddhau cyfres o senglau yn 2019, pa mor gyffrous yw hyn? 

Y ffocws i mi flwyddyn yma oedd jest i ddechrau rhyddhau mwy o’r caneuon ‘dwi wedi bod yn gweithio arnynt, i arbrofi ac i weld beth sy’n gweithio a gweld beth sy’n cael ymateb. Pan ti’n dechrau allan fel artist ma’ rhyddhau senglau yn caniatáu ychydig o arbrofi, lle mae albwm yn commitment llwyr i un cyfeiriad penodol – dwi ddim yn meddwl ‘mod i yn y sefyllfa yna eto. Ma’r byd pop yn genre yn ei hun, er mod i’n ymwybodol o’r dylanwadau cyfredol, dyw e ddim yn rhywbeth conscious, mae’n reddfol i fi greu caneuon yn y genre pop. Fi’n cael fy nghyflyru gan gerddoriaeth fel ‘ma, felly’n naturiol fy mod i’n creu cerddoriaeth fel ‘ma.

Gyda bron i 20,000 o wrandawyr misol ar Spotify, pam wyt ti’n meddwl bod y gerddoriaeth yn cysylltu efo gymaint o bobl?

Mae’n anodd rhoi fy mys ar unrhyw beth penodol pan mae cân yn dod yn boblogaidd. Fi byth yn meddwl am hyn wrth ysgrifennu, ti jest methu, neu os ti’n ysgrifennu cân yn meddwl am beth ma pobol yn mynd i licio, mae’n lladd pob creadigrwydd. Yn bersonol dwi’n ysgrifennu am fy nheimladau a fy mhrofiadau personol – unrhyw beth dwi’n teimlo’n angerddol amdano. Fi’n ysgrifennu er mwyn delio gyda fy nheimladau. I guess mae’n gwneud synnwyr bod pobol sy’n gwrando yn gallu uniaethu gyda’r syniadau yma. Mae’r profiadau dwi’n ysgrifennu amdanynt yn rhai ma’ pawb yn delio gyda nhw, felly falle mai hyn sy’n cysylltu pobl efo fy nghaneuon i?

Y sengl diweddara ‘Daydreaming’ – mae’r sain yn amlwg yn hafaidd ac yn fwy breuddwydiol na’r arfer. Sut nes di ddatblygu’r gân fel ‘ma?

Diolch! ‘Nath y gân ddatblygu o syniad cychwynol o freuddwydio, ac o ni’n gweithio gyda Tom Stafford ar y pryd – cynhyrchydd ifanc anhygoel. Fe wnaethom ni drafod y syniad o gyfleu teimlad hafaidd yn y cynhyrchiad, a thrio creu cân bop ysgafn hapus o ran naws. Mae’n grêt pan ti’n gweithio gyda rhywun sy’n gallu cydweithio, a gweld syniad a’r sain yn datblygu yn organig. Mae mor bwysig imi fod y cynhyrchu yn atseinio ystyr a theimlad y gân.

Nid yn unig wyt ti’n cynnig dy arddull unigryw yn ysgrifenedig, rydym ni’n gwybod dy fod yn cynhyrchu’r miwsig adref dy hun hefyd… 

Ie, nes i ddechrau cynhyrchu stwff adre, mwy na dim allan o frustration o orfod aros am demos nôl gan bobol eraill, a hefyd er mwyn dangos syniadau newydd i bobl. Nes i gynhyrchu “Jealousy’ a “Too Close” yn yr ystafell wely. Mae’n deimlad da rheoli popeth. Er hynny, mae’n dda pan fi’n cydweithio gyda chynhyrchydd a ddim yn gorfod meddwl am yr ochr technegol fi’n gallu ysgrifennu a chanolbwyntio ar y geiriau yn llwyr a dim yr EQ!

Sut ges di dy gyflwyno i’r gerddoriaeth yma?

Fy mhrif ddylanwadau yn sicr yw artistiaid o’r 2000s era– Britney Spears, Katy Perry, Christina Aguilera! Rwy’n tame’ bach o nerd pan mae’n dod i pop music yn y noughties. Fi erioed wedi gwrando ac ymchwilio lot yn y maes yma. Fi’n ymwybodol o bwy sy’ wedi ysgrifennu pa gân a phwy sy’ wedi cynhyrchu ar gyfer yr artistiaid. Fi’n meddwl am bobol fel Xenomania a Max Martin, fe yw’r cysywllt rhwng yr artistiaid yma, a fe yw brenin y byd pop!

‘Nes di ddefnyddio Soundcloud fel platfform i ryddhau dy gerddoriaeth o oedran cynnar. Sut mae hyn wedi arwain at ble wyt ti rŵan?

Do, oedd Souncloud yn cŵl ar y pryd, i fod yn onest. Heb label dyna’r unig ffordd oedd i ryddhau fy ngherddoriaeth ar y pryd. Fi’n meddwl mai MySpace oedd hi cyn hynny. Oedd yna lot o A&R’s yn defnyddio Soundlcoud i wrando ac i weld pwy oedd allan yna a ges i dipyn o sylw gan flogiau gwahanol yn gofyn am lincs i ganeuon trwy Soundcloud. Fi’n cofio lan lwytho i Soundcloud ac i BBC Introducing trwy app y BBC ond o’ni hefyd yn anfon lincs i flogiau a gwefannau o bobman –  o’ nhw wastad yn dod ‘nôl ag adborth positif, oedd e’n lot o hwyl. Mae pethau wedi newid erbyn hyn, ma’ rhyddhau cerddoriaeth lot haws, ond lot anoddach hefyd o ran torri trwodd a chysylltu gyda chynulleidfa yn uniongyrchol. Mae byd Spotify yn gymhleth, ac ma’ playlists wedi lladd lot o greadigrwydd a chyfleoedd i unigolion dorri trwodd. Ma pobl yn gwrando ar automatic pilot a ddim yn mynd i chwilio am artistiaid yn annibynnol. Mae fel petai’r labeli mawr yn rheoli eto, fel yng nghyfnod y 70/80/90au gyda radio!

Yn amlwg mi allai’r rhyngrwyd fod yn le negyddol ond wti’n teimlo bod y byd digidol wedi dy gyflwyno i gynulleidfaoedd gwahanol?

Yn sicr ma cerddoriaeth yn gallu teithio ymhellach, fi’n mwynhau edrych ar ystadegau Spotify a gweld pwy sy’n gwrando ar fy ngherddoriaeth. Ar y foment ma lot o fy ngwrandawyr yn dod o Awstralia, ma’ fe’n rhyfedd!

Hana 2k 2

Mae cynrychiolaeth bandiau gitâr y sîn Gymraeg yn gryf iawn heddiw, sut mae bod yn rhan o gylch ychydig llai amlwg a pha ddrysau mae hyn wedi’i agor?

Eto fi heb feddwl am hyn o’r blaen, ond fi’n meddwl bod pawb yn tueddu i gylchdroi mewn cylchoedd sy’n adlewyrchu eu taste personol. Drwy ryddhau caneuon pop, dwi wedi bod yn ffodus i ddal sylw cerddorion a chynhyrchwyr y byd pop. Dwi wedi cael profiadau gwych o weithio gyda chynhyrchwyr cŵl ac wedi dysgu lot ar hyd y blynyddoedd. Dim ond dros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf dwi’n teimlo fy mod wedi bod yn rhan o sîn bop Caerdydd. Fi wedi cael y cyfle drwy bethau fel “Forte Music Project” a “Horizons / Gorwelion” i berfformio yn lleol. Mae yma sîn bach newydd o artistiaid, ysgrifenwyr a chynhyrchwyr pop yma yn ddiweddar a dwi wedi gweithio gyda hanner dwsin o fewn fy milltir sgwâr, a ma nhw wedi cydweithio gyda artistsiaid llwyddiannus iawn – pwy bydde’n meddwl bod nhw’n byw yn lleol! Fi’n meddwl bod yna lot mwy o barch tuag at y genre pop yn ddiweddar, fi’n credu bod pawb yn sylweddoli bod ysgrifennu can bop da yn anodd anodd iawn, fi dal i ddysgu!

Ti’n crybwyll ar brosiect Gorwelion sy’n amlwg yn cydlynnu rhestr faith o berfformiadau, gweithdai a chyfleoedd i rwydweithio gyda phobl dylanwadol y diwydiant. Faint o ysgogiad oedd hyn i ti?

O ni wastod wedi bod yn ymwybodol o Gorwelion, a gweld bands yn cael cyfleoedd da, felly nes i roi cais mewn eleni a llwyddo i gael fy nghynnwys fel un o’r 12. Mae yna lwyth o gyfleoedd gigio yn sicr, ac ma Gorwelion yn gwneud gwaith gwych wrth neud yn siŵr dy fod yn cael dy dalu’n deg! Ond hefyd fi’n gweld bod pobol yn cymryd ti fwy seriouspan ti ar Horizons, mae’n fath o accreditation bod pobol yn credu yno ti, a ma hynny yn help mawr wrth edrych am gyfleoedd newydd.

Ai dyma o ble ddaeth y cysylltiad efo PRS Women Make Music?

Nes i weld y cyfle PRS ar ôl bod mewn cynhadledd, a nes i lwyddo i gael grant ganddyn nhw i helpu gyda fy ngherddoriaeth. Mae’n enghraifft berffaith o annog merched i greu cerddoriaeth a rhoi hyder i ni fwrw ymlaen.

O ran cynrychiolaeth menywod yn y byd miwsig yn gyffredinol, yw’r rhwystrau yn parhau i fodoli? 

Mae’n anodd, fi’n meddwl bod merched yn lot fwy self-critical na dynion. Os dim ni yw’r gorau mewn rhywbeth, newn ni ddim rhoi ein hunain ymlaen – ni’n self-critical iawn ac mae hyder yn broblem wedyn. Fi’n credu bod cyfrifoldeb ar y diwydiant i annog merched i neud mwy ac i helpu yn ystod y cyfnod cyfredol. Unwaith ti’n dechrau gweld cynhyrchwyr sy’n fenywod  yn llwyddo ar y lefel uchaf, bydd mwy yn dilyn. Ma’ yna lwythi o artistiaid sy’n fenywod wedi llwyddo yn ddiweddar ac mae yna dwf enfawr sy’n ffab i weld.

Es di draw i Sweden yn ddiweddar i weithio ar gynnyrch newydd – gafodd hyn effaith ar dy greadigrwydd?

Mae’n debyg i Gymru ond odd e’n grêt cael bod mewn sîn newydd, sîn ffres, oedd y caneuon oni’n gweithio arno felly yn swnio’n ffres ac yn wahanol. Nath fy rheolwr gael cynnig imi ysgrifennu gyda’r bois yma o Sweden oedd draw yn Llundain gan fod rhywun oedd I  fod i weithio hefo nhw wedi tynnu allan munud ola. Ma hyn yn digwydd eitha’ aml a fi wastad lan am gyfle i greu rhywbeth newydd. Felly bant a fi i Lundain ac mi ‘naethon ni gyd gael laugh ac ysgrifennu lot o stwff. Felly ges wahoddiad i fynd allan i Stockholm. Mi wnes i wir syrthio mewn cariad gyda Stockholm – a mwy na dim y sîn bop yna. Ma’ pawb yn cŵl, ma’ pawb yn gwybod popeth am gerddoriaeth ac yn ‘nabod pawb. Fi methu aros am gyfle arall i fynd allan yna!

I ba raddau mae gweithio gyda chynhyrchwyr eraill wedi cael dylanwad arnat a sut brofiad oedd hi i gynhyrchu gyda’r aml-offerynnwr uchel-ei-barch John Calvert (Nao, Kwabs, Billie Black)?

Odd gweithio gyda John yn brofiad gwych, nath fy rheolwr anfon linc o fy nhraciau iddo fo, ac oedd e’n keen i gydweithio. Mae’n gynhyrchydd eitha cŵl. Nes i weithio gyda fe ar un gân ac oedd hi’n really arbrofol – nes i bron ysgrifennu albwm cyfan gyda fe. Dwi’n gweithio mewn lot o ffurfiau gwahanol i fod yn onest, ‘sdim set rules. Weithiau dwi’n gweithio gyda chynhyrchydd wrth rannu voice note yn unig fel cnewyllyn syniad. Ar adegau eraill mae’r gân wedi’i hysgrifennu yn barod ac mae’r cynhyrchydd yn cyflwyno beat a ‘dan ni’n mynd o fana…

Mae’n cŵl gweld dy fod yn ymddangos ar sengl newydd Yxng Jamz – sut gododd y cyfle yma?

Nath fi a Jamz gwrdd pan odd e’n gweithio mewn stiwdio drws nesaf i fi yn Llundain a nath e ofyn os o ni am ymuno’r sesiwn! Naethon ni wedyn fynd ati i greu’r gân. Nes i wir fwynhau’r profiad o ysgrifennu mewn genre gwahanol i’r hyn fi’n arfer â hi.

O ‘Off The Record’ ym Manceinion i gig yng Nghlwb Ifor Bach yn ddiweddar – be allwn ni ddisgwyl o set byw Hana2k? 

Dwi wedi ffurfio band ar gyfer sioeau byw yn ddiweddar – eto, arbrofi gyda’r setup a gweld sut ma’ hynny’n gallu newid a sut ma pobl yn gwrando ar fy nghaneuon. Beth bynnag a ddaw, mae’n hwyl bod ar lwyfan gyda band byw, ma’r egni yn hollol wahanol i neud stwff electroneg!

Ac yn olaf oll, dy obeithion ar gyfer 2020?

Mae’n mynd i fod yn gyfle i rannu cerddoriaeth, falle trio creu casgliad o ganeuon, rhai sy’n fwy pop na’i gilydd, falle stwff acwstig, neud jyst fi a’r piano, mae’n agored ar hyn o bryd!

Merci x

Pedwar i’w Gwylio – Sŵn 2019

CHRIS ROBERTS

SwnFestivalLogoPink

Mae Caerdydd wastad yn llawn o fwrlwm cerddorol gyda gigs yn digwydd yn ddyddiol ar hyd a lled y ddinas, ond mae hyd yn oed fwy o gyffro na’r arfer penwythnos yma wrth i ŵyl Sŵn gymryd drosodd nifer o leoliadau’r brifddinas. Rydym wrth ein boddau yn crwydro rhai o lefydd gigs gorau Caerdydd o ganol y prynhawn nes oriau mân y bore yn gwylio hen ffefrynnau, ac wrth gwrs yn darganfod ffefrynnau newydd. Un o uchafbwyntiau’r flwyddyn yw darganfod hoff fand newydd yn Sŵn! Mae rhywbeth i bawb dros y penwythnos, a gyda 147 o artistiaid yn chwarae tydi o ddim bob amser yn hawdd dewis pwy i weld. Dyma rhai o dips Sôn am Sîn..


The Comet is Coming

Clwb Ifor Bach / Nos Wener, 18fed Hydref / 00:30 

Boed chi wrth eich bodd gyda’r symudiad cyffrous o Jazz Prydeinig ar hyn o bryd neu erioed wedi gwrando ar eiliad ohono, dio’r ots, Clwb Ifor Bach ydi’r lle i fod Nos Wener.  Cyfuna The Comet is Coming rhai o’r elfennau gorau o fyd hip-hop a cherddoriaeth ddawns gyda jazz i greu sain sydd yn gorfodi pawb sydd yn ei glywed i symud. Mae eu setiau hwyr wedi bod yn hit ar draws y wlad o Glastonbury i Greenman yr haf yma. Fydd hi’n barti a hanner.

 


Hyll

Old Market Tavern / Nos Sadwrn, 19eg o Hydref / 20:15

Mae Hyll wedi bod un o hoff fandiau Sôn am Sîn ers rhyddhau eu EP cyntaf yn 2017, ac mae eu record fer newydd, Rhamant wedi cadarnhau’r cariad yna ymhellach. Gyda chaneuon mwy sentimental i’w rhoi yn eu set gyferbyn a riffs trwm eu gwaith cynnar allwn ni ddim disgwyl i weld y band yn perfformio yn eu dinas gartref. Mae Dydd a Nos yn siŵr o fod yn foment; fydd gennym ni tissues os fyddwch chi angen un!

 


Squid

Clwb Ifor Bach / Dydd Sul 20fed o Hydref / 17:30

Os ydych chi wedi gwrando hyd yn oed ychydig ar Six Music yn ystod y misoedd diwethaf mae yno siawns go lew eich bod chi wedi clywed Squid. Mae’r band yn ffefrynnau draw yno gyda Steve Lamaq yn gefnogwr brwd. Mae gan y band o Brighton egni heintus a lot i’w ddweud. Byddent yn dod i Sŵn ar ganol daith o’r D.U. sydd wedi gwerthu allan felly byddent yn siŵr o ddenu dipyn o dorf i Glwb Ifor Bach. Mae eu sŵn wedi ei ddisgrifio fel cyfuniad o pync a disco, be well?! Gaddo na fyddwch chi’n bored a rhy ofn deud..

 


Kim Hon

The Moon / Nos Sul, 20fed o Hydref / 22:00

Ers eu gig gyntaf ar gychwyn y flwyddyn mae gwybodusion cerddoriaeth Cymru wedi bod yn deud fod Kîm Hon yn un o’r bandiau i’w gwylio. Er hynny, cymharol brin mae’r cyfleodd wedi bod i’w gweld nhw hyd yma. Roedd Twti Ffrwti yn un o anthemau’r haf ac mae’r sengl newydd Nofio Efo’r Fishis yn cyfleu sŵn gwyrdroëdig y band yn berffaith. Efallai bod y gerddoriaeth ddim yr un mor drwm a Y Reu ond peidiwch poeni mae Iwan Fôn yn frontman mor gyffrous ac erioed. Dyma ffordd o orffen Sŵn efo bang!

 

Gallwch weld yr amserlen llawn a bachu’ch tocyn o swnfest.com 

EP Newydd Hyll

Mae Hyll wedi rhyddhau eu EP newydd nhw, ‘RHAMANT’. Cyfle i wrando am y tro cyntaf yma ar Sôn am Sîn!

hyllrhamant

Dros gyfnod y Nadolig yn 2017, mi aeth Chris a Geth yn fyw ar Facebook er mwyn cyhoeddi pwy oedd enillwyr Gwobrau SaS – eich hoff wobrau di-nod di-sail di-banel. Digwydd bod, yn ystod y flwyddyn honno, roedd un band wedi rhyddhau EP adawodd farc gwirioneddol ar y ddau ohonom ni, a digon oedd y marc hwnnw i gyfiawnhau rhoi dwy wobr iddyn nhw – un i’r EP, a’r llall i’r lyric yma – ‘Mae gen i ddeg sigaret i bara am byth os da chi’n credu mewn hud a lletchwith’. Byth ers hynny, mae enw Hyll wedi bod ar flaen ein tafodau ni, ac wedi’n gadael ni ddisgwyl yn eiddgar am fwy o gynnyrch ganddyn nhw.

Os nad oeddech chi ddigon blaengar i ddal y sengl ‘Diwedd Gwanwyn Tragwyddol Max Rockatansky’ ‘nôl yn 2016, mae’n debyg mai’r EP hwnnw oedd y tro cyntaf i chi glywed y band o Gaerdydd, pan y bu iddyn nhw ddatgan nad oes yna unrhyw beth tebyg i Ganja Cartref Mam. Os nad oedd Efrog Newydd, Efrog Newydd yn rhan o’ch rhestrau chwarae chi’n fuan wedyn, mae angen i ni eistedd i lawr i siarad.

Ar wahân i’r sengl Womanby, ddaeth allan yn gynharach eleni, dydan ni heb gael clywed rhyw lawer ganddyn nhw, ond peidiwch â phoeni – rydan ni’n cael o wefr o newid hynny, gan mai yma, ar Sôn am Sîn, ar y dudalen yma, y mae’r ffrwd cyntaf o’r EP newydd yn cael ei ryddhau!

Beth allwch chi ddisgwyl ar Rhamant? Mwy o lyrics craff dros riffs gitâr bachog? Cywir. Mae’r sain indie ysgafn yn parhau yn ‘Sai’n Siŵr’ ac yn ‘Gwrthgymdeithasu’, ac yn cynnig rhywbeth bach mwy myfyriol ar gyfer ‘Dydd a Nos’. Wedi dweud hynny, os ydych chi’n chwilio am rhywbeth ychydig yn wahanol, maen nhw’n mentro i fyd blŵs-roc trymach ar gyfer ‘Dyn Sbwriel’. A hithau’n ddwy flynedd ers yr EP cyntaf, cofnod o hanes pobl ifanc ychydig yn hŷn sydd yma, ond maen nhw’n parhau i fod yn ffres ac yn gyfredol, yn wirion ac yn ddifrifol.

Os ydych chi’n mwynhau beth ydych chi’n ei glywed ar y dudalen hon – pam na ewch chi i’w gweld nhw’n lansio’r EP draw yng Nghlwb Ifor Bach yng Nghaerdydd ar y 12fed o Orffennaf? Mae band cyffrous arall o’r ddinas, Sybs, yn ymuno â nhw, yn ogystal â’r band newydd Haze. Wrth gwrs, Garmon fydd yn darparu’r tiwns.

 

Bydd Rhamant ar gael o’r holl lefydd arferol ar y 12fed o Orffennaf.

Mae ‘na Barrot, Gwdihw a Buffalo yn cerdded mewn i far…

GARMON AB ION
… Mae’r bar di cau.

Depressing yntydi. Llwm iawn a ddweud y gwir a dyw’r sefyllfa ddim chwaith yn gwneud llawer o synnwyr. Ychydig dros flwyddyn yn ôl roedd clybiau nos a bariau Caerdydd dan yr argraff eu bod yn gymharol ddiogel dan oruchwyliaeth newydd y Cyngor a Sound Diplomacy.Wedi protest, gorymdaith ac apêl fe gafodd Caerdydd ei bedyddio fel Dinas Gerdd: roedden ni yn barod i gamu yn hyderus yn  ôl traed San Fran a Vancouver ond ar yr un pryd i ddilyn ein cwys ein hunain. Fe gafon ni seremoni hyd yn oed yn llawn pwysigion y Cyngor, perchnogion clybiau, cerddorion, hyrwyddwyr a datblygwyr. Roedd ’na fap wedi ei greu, a lansiad. Ac roedd ’na fuddsoddiad ariannol. £75000 o bunnoedd wedi ei neilltuo ar gyfer tendar a oedd yn ôl y sôn i arwain y maes.  A be mae’r £75,000 wedi llwyddo i’w wneud? Dim ond achosi i’r map ddyddio a chreu drwg deimlad. Rydyn ni mewn gwaeth sefyllfa nawr nac oedden ni cyn i’r cwmni yma o Lundain (Sound Diplomacy) gyrraedd.

buffalo

Mae effaith cau y drysau yma yn mynd i fod yn un pell gyrhaeddol; fe fydd yn fwy na cholli lleoliad i fynd i weld band yn fyw. Heb y lleoliadau yma sut y mae artistiaid i fod i ddatblygu? Heb y lleoliadau yma ble mae’r sbardun i symud allan o’r stafell ymarfer a chwilio am gynulleidfa? Heb y lleoliadau yma does dim unman i chware felly be di’r pwynt? Ble mae’r artistiaid yma fod i gael yr hyder i drio pethau newydd? Yn lle da ni fod i glywed y “peth mawr nesa”? Yn lle da ni fod i greu atgofion? Cwrdd ag eneidiau hoff cytûn? Yn y pendraw heb y clybiau yma fydd yr ystod eang o gerddoriaeth y mae pawb yn ei frolio ddim yn para llawer yn hirach. Ac wrth gwrs y mae bywoliaeth degau ar ddegau o bobl yn cael ei ddinistrio yn ei sgil a Chaerdydd yn ymdebygu i unrhyw ddinas arall sy’n gorfoleddu ac ymdrybaeddu mewn unffurfiaeth.

Dwi’n llwyr ymwybodol fod yna ffactorau eraill yn ymwneud â chlybiau yn cau ac felly y mae hi ychydig yn annheg i mi bwyntio bys yn uniongyrchol at y Cyngor a Sound Diplomacy fel cnewyllyn y broblem ond mae’n amlwg bod buddsoddiad y Cyngor yn llawn ffaeleddau, ac gallent fod wedi gwario’r arian mewn modd callach. Dwi’n ymwybodol ein bod yn byw mewn cyfnod lle mae gwrando ar gerddoriaeth gymaint haws ac yn fwy hygyrch ac felly falle bod llai yn mynychu gigiau- ond nid dim ond gwrando wnewch chi’n wrth fynychu gig.  ’Da chi’n byw’r gerddoriaeth –  dwi’n llwyr ymwybodol bod hwnna yn swnio fel llinell gawslyd o ffilm ond mae na elfen o wirionedd iddo. Gyda’r clybiau yma yn cau dwi’n gweld cenedlaethau’r dyfodol yn colli ar brofiadau ffurfiannol hanfodol. Felly cefnogwch eich clybiau lleol, mynychwch y gigs, a dangoswch eich dicter bod rhan hanfodol o ddiwylliant Cymru dan fygythiad.

Ai ymdrech i ddenu cynulleidfa newydd yn unig yw albwm newydd I Fight Lions?

GETHIN GRIFFITHS

Mae albwm ddiweddaraf I Fight Lions yn siŵr o ennill cynulleidfa iddyn nhw, yn enwedig gan eu bod bellach ar label Côsh. Ond ydy Be Sy’n Wir yn diystyru hanes cerddorol y band yn gyfan gwbl? Gethin Griffiths sydd yn ystyried nostalgia, emo pop a dyfodol grŵp o fechgyn sydd wedi bod yn cynhyrchu cerddoriaeth ers blynyddoedd erbyn hyn…

IFL Album

Rhywsut, mae’n teimlo fel bod I Fight Lions wedi bodoli erioed. Mae ‘na lawer o bethau wedi newid, a thueddiadau cerddorol newydd wedi dod ac wedi mynd, ond ar ryw ffurf neu’i gilydd, mae Hywel Pitts a’i gyfoedion wedi parhau i greu cerddoriaeth rhywle yn y cefndir.

Er i fandiau Cymraeg y degawd hwn gael eu sefydlu ar gymysgedd o hangofyrs deng mlynedd Big Leaves ac Anweledig, riffs Two Door Cinema Club a geiriau a thôn llais Alex Turner a’r Arctic Monkeys, mae’r preseb y cafodd I Fight Lions eu geni ynddo yn perthyn i stabl gwbl wahanol – ac i wlad gwbl wahanol, hefyd. Nid stâd feddyliol unigolyn mewn tref ôl-ddiwydiannol nac arsylwadau o ddiwylliant clybiau nos ein dinasoedd oedd yn llywio eu raison-d’être, ond ffrwydradau dramatig a theatrig o emosiynau cymysg a oedd yn deillio o du draw i Fôr yr Iwerydd.

Awn yn ôl i 2006. Yn union fel petai cerddoriaeth vaudeville a music hall yr ugeinfed ganrif cynnar wedi geni babi â cherddoriaeth grunge ac ôl-bync yr Unol Daleithiau, ffurfiwyd ffenomenon ac is-ddiwylliant oedd yn ddigon gwahanol ac unigolyddol i achosi grwpiau o blant ysgol i wahanu eu hunain oddi wrth y gweddill, ond eto, heb os, yn ddigon cyffredin i ymddangos yn y siartiau ac i effeithio ar ddiwylliant yn ehangach. Erbyn y flwyddyn honno, roedd yr emos a’r goths yn llenwi pob cornel ar fuarth pob ysgol uwchradd yn y wlad, ac er bod elfennau o’r diwylliant hwnnw yn wirioneddol dywyll ac yn arddel arferion eithaf sinistr, dim ond hyd at yr ambell faneg streipiog di-fysedd a’r esgidiau Vans du oedd y mwyafrif o’r dilynwyr yn fodlon mynd, diolch byth. Ydw, mi’r ydw i’n siarad o brofiad.

Er bod y rhai â’r egos mwyaf yn ymwrthod ag unrhyw ymdrech i’w categoreiddio dan y fath ddiwylliant, gyda rhai yn mynnu eu bod nhw’n scene kids, eraill yn taeru eu bod nhw’n gwrando ar albwm cyntaf Bowling for Soup, ac eraill yn troi eu clustffonau i fyny i’r eithaf er mwyn profi eu bod nhw’n gwrando ar Slipknot, does yna ddim amheuaeth mai cerddoriaeth bandiau fel My Chemical Romance, Fall Out Boy, Panic! At The Disco a Paramore oedd yn gyfrifol am aelodaeth y nifer helaeth o’i ddilynwyr. I’r bandiau o’r math olaf hwnnw y mae I Fight Lions yn ddyledus iddyn nhw, sef y bandiau hynny oedd yn cymryd chwalfa emosiynol a bloeddiadau rhwystredig eu cyfoedion trymach ac yn ei gyfuno gyda cherddoriaeth bop melodig a fuasai bron yn gweddu i lwyfannau Broadway.

Heb os, yr albwm a ddaeth a’r gerddoriaeth yma i sylw y nifer fwyaf o bobl ar y pryd oedd The Black Parade gan My Chemical Romance, a hoeliodd 2006 fel blwyddyn a welodd cerddoriaeth emo pop y genhedlaeth honno yn cyrraedd uchelfannau na fu iddi ei gyrraedd wedyn. Mae rhai nad oedd yn cysylltu hefo’r diwylliant hwn o gwbl yn edrych yn ôl erbyn hyn arni yn ffafriol, ac mae ‘Welcome To The Black Parade’ a ‘Teenagers’ yn ddwy enghraifft o’r marc y bu iddynt ei saernïo ar y prif lif.

Yn y blynyddoedd a ddaeth i ddilyn, fforchiodd y diwylliant i amryw o lefydd, a bu i’r prif lif symud yn eu blaenau yn ddigon sydyn. Ond, doedd hynny ddim yn golygu nad oedd grwpiau penodol o bobl yn fodlon cario’r ffagl ar hyd lwybrau llawer culach. Dyma ble mae I Fight Lions, gydag enwau ac aelodau amrywiol, wedi bod yn byw ers blynyddoedd. Gan ryddhau cynnyrch yn gyson, a drwy gigio ar hyd a lled y wlad i gynulleidfa o gyd ddilynwyr cerddoriaeth o’r fath, mae’n teimlo fel eu bod wedi bod yn rhan o is-ddiwylliant nad ydym yn clywed amdano yn aml, ond un sydd wedi bodoli y tu ôl i’r llen ers deng mlynedd a mwy.

I Fight Lions

Mae’n hawdd edrych ar Be Sy’n Wir fel ymdrech gan I Fight Lions i rwydo cynulleidfa bandiau Cymraeg eraill am y tro cyntaf. Wrth gwrs, mae eu penderfyniad i ymuno â theulu Côsh yn symbol o newid o ryw fath, ac roedd sain eu sengl gyntaf, ‘Calon Dan Glo’ yn fwy o deyrnged i roc ysgafn Dire Straits a Fleetwood Mac nag i’w dylanwadau arferol, ond nid yw’r albwm yn cuddio’r dystiolaeth o’u gwreiddiau nac yn claddu eu tystysgrif geni dan eu hunaniaeth newydd o bell ffordd. Mae edrych arni fel rhyw fath o boblogeiddio neu dynnu i’r prif lif yn ddadansoddiad naïf ac yn un sydd yn profi ein hobsesiwn â’r labeli y mae bandiau yn arwyddo iddyn nhw yn hytrach na’r gerddoriaeth ei hun.

Does dim ond yn rhaid gwrando ar agoriad eu trac cyntaf i sylweddoli nad ydynt wedi symud yn rhy bell o’r sain cabaret tywyll sydd wedi ffurfio eu sain ar hyd y blynyddoedd. Er bod adran leisiol agoriadol Diwedd y Byd yn atgoffa rhywun o ‘Madrach’ gan Derwyddon Dr Gonzo, cawn ein hatgoffa o linellau lleisiol unigryw Hywel Pitts wrth i’r bennill ein tywys ar daith sy’n swnio fel trên o amgylch tŷ arswyd, cyn i’r gytgan olaf ein taro ag un o linellau symlaf a mwyaf gonest yr albwm – ‘Tydw i ddim yn dda ar hyn o bryd, y gwir ‘di, dwi heb fod ers hir’. Mae’r newid rhwng cyweirnod lleiaf y bennill a chyweirnod mwyaf y gytgan, fel yn Casanova o’r albwm diwethaf, yn cynnal rhyw fath o eironi ac yn ychwanegu at yr holl ddrama sydd yn bodoli yn y math hwn o gerddoriaeth.

Er bod rhagarweiniad Adweithiau yn swnio ychydig yn debyg i gerddoriaeth roc y bandiau mwyaf canol y ffordd dros y blynyddoedd diwethaf, mae caneuon fel Llwch ar yr Aelwyd yn cynnwys elfennau cerddorol sydd yn nodweddiadol iawn o gerddoriaeth I Fight Lions. Ynghyd â 3300, mae Llwch ar yr Aelwyd bron fel rhyw ddawns olaf ar raglen high school Americanaidd o’r 2000au, ac mae’r alawon yn ddyfeisgar ac yn wahanol. Mae’r tensiwn yn esgyn yn y geiriau ‘Di’r lle ma ddim run fath…’, a does yna ddim llawer o fandiau o gwmpas fyddai wedi defnyddio’r alaw honno yn yr un modd. A dweud y gwir, mae’r tebygrwydd hwn i gerddoriaeth ar deledu Americanaidd yn ymestyn drwy’r albwm, a boed hynny’n fwriadol neu beidio, gallwch dderbyn maddeuant am feddwl bod lleisiau cefndirol Diwedd y Byd yn dod yn syth o un o themâu Michael Corcoran i un o raglenni Dan Schneider (Drake & Josh, The Amanda Show a.y.y.b.).

Mae’r holl beth bron yn ymylu ar fod yn seimllyd, a bron yn troi yn eich stumog os oeddech chi wedi cael eich magu ar y diwylliant milkshake-aidd hwnnw. Mae rhywun yn gofyn, hefyd, os ydy’r math yma o beth yn gyfredol ac yn berthnasol i ni o gwbl. Beth mae Calon Dan Glo yn ei ddweud am 2018, yn hytrach na 2006?

Os ydym ni’n ei ddehongli fel pastiche, fel rhyw fath o gyfeiriadaeth bwriadol at y math hwn o gerddoriaeth oedd yn gefndir mor bwysig i rwystredigaeth carfan o bobl ifanc yn ôl yn y degawd diwethaf, efallai mai dyma ble mae’r ateb. Efallai ein bod ni i gyd yn darganfod rhyw fath o gysur yn yr isymwybod wrth ailweld â’r man gwan hwn yn ein gorffennol, ac mae’r ffaith bod The Incredibles 2 yn profi i fod mor boblogaidd yn ein sinemâu gan bobl oedd yn cofio’r ffilm gyntaf efallai yn enghraifft arall o hyn. Beth bynnag yw eich barn am y math hwn o pastiche, mae cryfder ym mhersonoliaeth I Fight Lions yn rhoi stamp unigryw arnyn nhw ymysg eu cyfoedion ar hyn o bryd. Wrth iddynt barhau â’u taith newydd ar label newydd, gyda chynulleidfa newydd yn eu golwg, mae’n rhaid i’r sain barhau yn unigryw, a heb os, bydd yn rhaid i I Fight Lions ddarganfod ffordd o swyno eu dilynwyr diweddar gyda’u personoliaeth yn hytrach na phlygu i’w gofynion nhw.

Ydy hi’n bryd i ni stopio siarad am y Sîn Roc Gymraeg?

GETHIN GRIFFITHS
Yn naturiol, rydym ni’n defnyddio’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’ ar nifer fawr o achlysuron. Ond ydy’r term poblogaidd hwn yn cynrychioli’r hyn sydd yn digwydd go iawn? Gethin Griffiths sydd yn gwerthuso’r modd yr ydym ni’n mynnu categoreiddio’r gerddoriaeth drwy’r defnydd o’r tri gair hynny…

Ers tri degawd a mwy, rydym ni wrth ein boddau’n trafod y ‘Sîn Roc Gymraeg’. Fodd bynnag, yn ôl yn y chwedegau a’r saithdegau cynnar, mewn cylchgronau fel Asbri a Sŵn, mi fyddech chi’n llawer mwy tebygol o weld rhywun yn cyfeirio at y ‘Byd Pop Cymraeg’. Yna, yng nghyfnod Sgrech, a diwedd y saithdegau, efallai y buasech chi’n arddel y ‘Byd Roc Cymraeg’. Erbyn cyfnod Sothach, a’r cyfnod nodedig hwnnw ar ddechrau’r nawdegau, roedd y ‘Byd’ bellach yn ‘Sîn’, a bu i’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’ gael ei saernïo yn ein pennau am ddegawdau i ddod.

Er y gwahaniaethau yn y geiriau a ddefnyddir, yr un peth y maen nhw ei gyd yn ceisio ei gyfleu mewn gwirionedd. Rydym ni i gyd yn gwybod neu’n disgwyl ein bod ni’n gwybod beth mae’r termau hynny yn eu golygu, ond ydyn nhw’n gwneud synnwyr, go iawn? Os ydych chi’n edrych ar hyn ar lefel semantig, sef ar lefel y geiriau eu hunain a’u hystyron, mae ‘na broblemau’n codi, ac am ryw reswm, prin iawn yw’r trafodaethau hynny sydd yn ystyried y problemau hyn. Beth am wahanu’r tri gair er mwyn dadansoddi’r amwysedd y tu ôl i ein hoff derm cerddorol, ‘Sîn Roc Gymraeg’…


Sîn

Dyma’r gair cyntaf, ac ar un lefel, y gair mwyaf dadleuol. Beth yn union yw Sîn? Beth yn union sydd yn rhaid i Sîn ei gael i fod yn Sîn, ar wahân i barodrwydd gorawyddus ambell un i ddefnyddio’r gair ar bob achlysur? Rydym ni, wrth gwrs, wedi defnyddio’r term yn helaeth ar ein blog, a does dim modd cuddio’r ffaith ei fod yn rhan bwysig o’r enw (!), ond oes angen i ni ddarganfod ffordd arall o ddadansoddi’r hyn sydd yn digwydd o’n cwmpas?

Y prif broblem sydd yn codi o’r defnydd o’r gair ydy’r broblem ddaearyddol – hynny yw, ble mae’r Sîn? Fel arfer, mae rhywun yn clywed am scenes penodol mewn dinasoedd penodol, e.e. Merseybeat, Madchester, Bristol Sound, Seattle Sound, ac mae’n teimlo fel petai yna fwy o ffiniau amlwg i’r termau hyn. Yn ei llyfr ‘Blerwytirhwng?’, mae Sarah Hill yn dadansoddi’r broblem hon drwy ddisgrifio Cymru fel ‘cyfres o gymunedau dychmygol’, yn hytrach nac un lle. Golyga hynny bod pocedi o’r wlad sydd yn siarad Cymraeg, a lle mae’r ‘sîn’ yn ‘digwydd’, yn ynysoedd o gymunedau wedi eu gwasgaru ar hyd a lled y 20,000 km2 a mwy sydd yn perthyn i’r wlad. I arbed hynny rhag swnio fel meddylfryd adferaidd, hen ffasiwn, gallai’r cymunedau hyn fodoli yn unrhyw le yn y wlad, boed hynny mewn ardal sydd yn bennaf ddi-Gymraeg, dim ond i unrhyw weithgaredd fod yn digwydd yno.

Er hyn, mae hynny’n teimlo fel rhyw gyfiawnhad blêr sydd bron yn diystyru daearyddiaeth yn gyfan gwbl. Beth am y ‘sîn’ oedd yn bodoli ym Methesda yn yr wythdegau, a’r un peth yn Aberteifi? Mae’r ffaith bod y gweithgareddau hyn yn digwydd mewn trefi penodol yn gyfiawnhad mwy teilwng o ddefnyddio’r term. Beth am yr hyn sydd wedi bod yn digwydd yng Nghaerfyrddin dros y ddwy flynedd diwethaf, o amgylch y Parrot a label Libertino? Ai fel is-sîns neu is-ddiwylliannau y dylid categoreiddio y rhain?

Mae amser yn bwynt arall. Gellid diffinio sîn Bethesda a sîn Caerfyrddin yn ôl eu hamser, yn union fel Madchester neu Grunge. Er nad oes modd diffinio’r blynyddoedd yn union, mae rhywun yn gallu rhoi dyddiadau bras i ddechrau a diwedd eu cyfnodau. Beth am y ‘Sîn Roc Gymraeg’? A ddechreuodd y ‘Sîn Roc’ gyda’r Blew ac Edward H. yn ôl ar droad y Saithdegau, gan barhau wedyn dros ddegawdau o ailffurfio ac ail ddiffinio ei hun fel Doctor Who? Pwy sydd yn ystyried y sîn heddiw fel rhan o’r un sîn â Crys, Rhiannon Tomos neu’r Cyrff?

Yr elfen cymdeithasol mwyaf anffodus sydd yn codi yn sgîl y defnydd o’r term ydy’r syniad yma o fod yn ‘gymwys’ i fod yn ‘rhan o’r sîn’. Rydym ni’n clywed rhai o hyd yn dweud pethau hurt fel ‘wel, ti’n officially rhan o’r SRG ‘wan’, ond beth mae hynny yn ei feddwl, yn union? Ydy unrhyw un sydd yn creu cerddoriaeth Gymraeg yn rhan o’r grŵp elitaidd yma? Ydy’r super fans, h.y. y rhai sydd yn mynd i gigs ar wahân i Maes B, yn ‘rhan’? Mae’n wych cael ‘bod yn rhan’, ond pa fath o neges yw hynny i’r rhai sydd ddim yn credu eu bod nhw? Y gwirionedd yw, does dim ffasiwn beth yn bodoli ag aelodaeth i’r sîn, ond mae’r defnydd o’r term hwnnw yn mynd i awgrymu o hyd bod yna rhyw elfen o hynny yn perthyn i’r holl beth.

Fodd bynnag, yr hyn am y ‘Sîn Roc Gymraeg’ sydd yn ymdebygu i unrhyw ‘sîn’ arall yw’r ffaith bod holl artistiaid sydd yn creu cerddoriaeth yn yr iaith Gymraeg yn tueddu i ddibynnu ar yr un rhestr o labeli, lleoliadau perfformio a chyhoeddiadau cerddorol. Mae hynny’n gwbl ddealladwy, gan nad oes gan gerddoriaeth Gymraeg yr un cefnogaeth ariannol â cherddoriaeth Saesneg ei iaith, a hynny o ganlyniad i lawer o elfennau cymdeithasol a gwleidyddol dros y blynyddoedd. Mae’n debyg bod ideoleg yn perthyn i’r cysyniad hwn o ‘Sîn’, yn enwedig wrth gyfeirio at y diwydiant mwy pwerus sydd yn bodoli yn Lloegr a’r UDA. Awgryma hynny y caiff y ‘sîn’ ei ddiffinio, nid ganddo ei hun, ond gan rywbeth arall o’r tu allan. Hynny yw, ‘dydi’r Sîn Roc Gymraeg ddim yn perthyn i’r diwydiant mawr Eingl-Americanaidd’. Sîn, neu ddiwylliant, arall yw’r Sîn Roc Gymraeg yn y cyd destun hwn.

Yn ogystal â hynny, mae rhywun yn mynd i drin yr hyn sydd yn digwydd fel microcosm, a’r hyn sydd yn digwydd yn cael ei gymharu gyda’i hun yn unig. Drwy gymharu ag artistiaid Cymraeg yn unig, caiff hanfod cerddoriaeth boblogaidd yn y lle cyntaf ei ddiystyru’n llwyr. Wrth gwrs, mae’r holl syniad o gerddoriaeth boblogaidd yn deillio o gymysgedd o nifer o ddylanwadau cerddorol ar hyd a lled y byd. Rhywbeth byd-eang yw cerddoriaeth boblogaidd sydd yn nodweddiadol o gyfnod o gymysgu diwylliannol, globaleiddio ac ôl-foderniaeth. Mae trin y ‘Sîn Roc Gymraeg’ fel ‘bydysawd cerddorol’ ar ei ben ei hun yn golygu nad yw cerddoriaeth yr artistiaid hyn yn cael ei osod mewn cyd destun ehangach. Mae pob band y gallech eu henwi yn cael eu dylanwadu gan artistiaid o ar hyd a lled y byd, ac maent yn haeddu cael eu trafod a’u cymharu yn nhermau’r artistiaid hynny hefyd, yn ogystal â’u cyd artistiaid Cymraeg. Wrth i fwy a mwy o artistiaid Cymraeg rannu llwyfannau hefo artistiaid rhyngwladol mewn gwyliau ar hyd a lled Cymru, Lloegr a chyfandir Ewrop, nid ‘alltudion’ o’r Sîn Roc Gymraeg yw’r rheiny, ond artistiaid sydd yn rhan o’r un symudiad cerddorol byd eang â’r rhai sydd o’u cwmpas. Nid ‘benthyg’ yr artistiaid hyn ydym ni i’r byd, ond yn syml, bod yn ddigon lwcus i’w rhannu a’u mwynhau mewn iaith yr ydym ni’n digwydd bod yn ddigon lwcus i’w siarad.

Nid oes modd dadlau bod yr hyn a welir yma yn ymdebygu i ‘Sîn’ mewn nifer o ffyrdd, ac ei fod yn arddangos llawer o’r elfennau hynny ar brydiau. Ond, nid yn y diffiniad y mae’r broblem, ond yn y term ei hun. Drwy beidio â thrafod gwerth y term yn gyson, mae rhywun yn mynd i’w ddefnyddio heb feddwl, ac yn llawer mwy tebygol o or-symleiddio a chyffredinoli’r hyn sydd yn mynd yn ei flaen. Dyma sydd yn ein hannog i ddweud pethau fel bod y ‘sîn yn iach ar hyn o bryd’, neu ‘mae’r sîn yn llewyrchus iawn’, neu’r gwaethaf oll, ‘mae’r sîn yn mynd drwy oes aur unwaith eto’. Beth mae hynny yn ei feddwl, yn union? Mae hynny’n destun erthygl arall, mae’n debyg.

Yn syml, mae trafod cerddoriaeth Gymraeg dan un anadl yn iawn, os mai dyma beth yw eich nôd, ond oes angen i ni ddarganfod ffordd well o gwmpasu’r hyn sydd yn digwydd go iawn, yn hytrach na chloi’r holl beth mewn term sydd yn dod yn teimlo’n hen ffasiwn ac yn amherthnasol?


Roc

Y broblem fwyaf am gwmpasu holl artistiaid Cymraeg ei hiaith yng Nghymru o dan yr un categori yw’r amrywiaeth eang o gerddoriaeth sydd yn cael ei chreu ganddynt. Ydy’r pegwn mwyaf canol y ffordd hwnnw (os allai ‘canol y ffordd’ fod yn begwn o gwbl) sydd yn cynnwys bandiau fel Calfari a Fleur de Lys yn perthyn i’r un categori â cherddoriaeth arbrofol Pasta Hull a Tri Hŵr Doeth?

Mae’r broblem hon yn perthyn i’r categoreiddio cyffredinol o bopeth fel ‘cerddoriaeth roc’. Heb os, y gerddoriaeth mwyaf poblogaidd, neu’r gerddoriaeth sydd wedi cael y mwyaf o sylw dros y blynyddoedd diwethaf, yw cerddoriaeth indie. Mae’r term hwnnw yn ei hun yn codi mwy o gwestiynau na’r gair ‘roc’, hyd yn oed, ond eto’n llwyddo i ddisgrifio’r hyn sydd yn digwydd mewn ffordd ychydig mwy cyfredol.

Unwaith eto, efallai mai pwrpas y gair ‘roc’ yw i ddiffinio’r elfennau hynny sydd ddim yn bodoli yma. Hynny yw, efallai mai ymdrech oedd defnyddio genre fel rhan o’r term i wahaniaethu’r gerddoriaeth oddi wrth gerddoriaeth canu gwlad neu berfformiadau noson lawen.

Fodd bynnag, yr ymdeimlad sydd yn cael ei greu yma yw bod cerddoriaeth ‘roc’ rhywsut yn ddilys ac yn ddisgwyliedig, ac unrhyw fath arall o gerddoriaeth, fel cerddoriaeth electronig neu hip hop, yn fathau ‘eraill’ o gerddoriaeth. Daw hynny â goblygiadau o ran rhywedd hefyd, a’r cysyniad yma o ‘roc gwrywaidd’ fel norm cymdeithasol – golyga bod unrhyw fath arall o gerddoriaeth yn cael ei ddiffinio gan ei gyswllt neu ei ddiffyg cyswllt â’r norm yma. Mae hynny, unwaith eto, yn rywbeth arall i ysgrifennu amdano!

Y gwir yma yw nad yw’r Sîn Roc Gymraeg heb fod yn ‘Sîn Roc’ ers blynyddoedd maith. Os yw’r term hwn i fod i gwmpasu dros hanner can mlynedd o weithgaredd cerddorol, yna dylid ystyried cael gwared o unrhyw genre ohono gan ei fod yn sicr o fynd yn gwbl amherthnasol yn gyflym iawn.


Cymraeg

Yn syml, ydy ‘FEMME’ gan Adwaith, neu ‘Light Me Up’ gan Candelas yn cyfri fel caneuon neu ‘ddigwyddiadau’ sydd yn rhan o’r Sîn Roc Gymraeg? Oni ddylai caneuon Saesneg eu hiaith fod yn rhan o ‘Sîn Roc Gymreig?’. Mae’r cwestiynau hyn yn rai anodd iawn o ystyried bod mwyafrif o allbwn cerddorol y ddau artist hynny erbyn hyn wedi bod drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg.

Does dim problem o gwbl gan lawer o ddilynwyr cerddoriaeth Gymraeg bod artistiaid yn creu cerddoriaeth Saesneg erbyn hyn – er bod hynny yn destun dadlau mawr yn ôl yn y nawdegau yng nghyfnod Super Furry Animals a Catatonia. Anaml iawn y bydd rhywun yn cwyno am fand Cymraeg yn creu cân Saesneg y dyddiau hyn, ac os yw hynny’n wir, nid yw’n cael ei ddatgan yn y cyfryngau o gwbl, bron.

Unwaith eto – nid yn y gweithgaredd mae’r broblem yma, ond yn y term. Wrth gwrs y bydd rhai o artistiaid Cymru, yn enwedig y rheiny sydd yn teimlo eu bod nhw’n dod o gefndiroedd dwyieithog neu hyd yn oed uniaith Saesneg, yn creu cerddoriaeth Saesneg. Ond yn sicr, ni ddylai’r hyn y maen nhw yn ei greu y tu allan i ffiniau ieithyddol yr iaith Gymraeg olygu eu bod nhw’n bodoli mewn byd diwylliannol gwbl annibynnol i’r un y maen nhw yn bodoli ynddo pan y maen nhw’n creu cerddoriaeth Gymraeg. Nid yw’r term yn cynrychioli yn union beth sydd yn mynd yn ei flaen yma, felly.

Mae cerddoriaeth Gymraeg yn bodoli yn yr un modd â cherddoriaeth o unrhyw iaith arall. Mae rhywun yn gwrando ar yr artistiaid hyn law yn llaw â’i gilydd, yn enwedig os ydych chi’n gwrando ar gerddoriaeth ar raglenni fel Spotify, ac yn ystyried y caneuon i fod yn rhan o’r un ‘peth’. Os yw sengl newydd Yr Eira yn cael ei rhyddhau, pam y dylid ei chymharu â’r ‘Sîn Roc Gymraeg’ yn unig? Er mwyn deall gwir bwysigrwydd Adwaith, rhaid eu hystyried fel rhan o’r byd diwylliannol ehangach, nid Cymru yn unig. Pan ewch chi draw i weld eich hoff fand Cymraeg yn perfformio yng ngwyliau mwyaf Cymru neu Lloegr yr haf yma, barnwch nhw’n union fel yr ydych yn barnu unrhyw fand arall o unrhyw wlad.

Does dim problem mewn trafod cerddoriaeth boblogaidd Gymraeg o dan un anadl, ond, onid ydy hi’n amser i ni stopio cywasgu’r holl beth i mewn i’r gawell gyfyngedig sydd yn cael ei chreu wrth ddefnyddio’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’?

Mae’r erthygl uchod yn addasiad o draethawd o’r enw ‘Sôn am Sîn: Lleoli’r Sîn Roc Gymraeg’ a ysgrifennwyd gan Gethin yn 2015. 

Caiff yr adran agoriadol sydd yn cyfeirio at dermau amrywiol a ddefnyddir mewn cylchgronau gwahanol ei seilio ar waith ymchwil a wnaed yn wreiddiol gan Dr Craig Owen Jones.

Pedwar i’w Gwylio – Focus Wales 2018

CHRIS ROBERTS

logo focues

Fyddai bob amser yn edrych ymlaen at Fis Mai; cychwyn tymor y gwyliau! Ac un o’r rhai cyntaf yn y calendr yng Nghymru ydi FOCUS Wales yn Wrecsam. Gan ddefnyddio lleoliadau ar hyd y dref mae dros 200 o artistiaid yn mynd i fod yn perfformio dros dridiau’r ŵyl. Gyda phwyslais mawr ar fod yn ŵyl i ddarganfod cerddoriaeth newydd mae’n gallu bod yn anodd gwybod lle i ddechrau wrth ddewis pwy i’w gweld, ond, peidiwch â phoeni, mae Sôn am Sîn yma i helpu a dyma bedwar o ein pigion ni.


Chroma

Central Station / Dydd Iau 10fed o Fai / 20:15

Mae’r triawd roc o Bontypridd yn denu dilynwyr newydd gyda phob gig. Maent yn fand byw tynn ofnadwy gyda dealltwriaeth amlwg rhwng y cerddorion. Mae carisma Katie Hall y prif leisydd yn gryfder amlwg iddynt ond mae Liam a Zac, y gitarydd a’r drymiwr hefyd yn cael eu cyfle i fod yn ganolbwynt Chroma yn ystod eu set. Bydd Mis Mai yn gweld y band yn mynd ymlaen i chwarae yn Great Escape Festival a BBC Music’s Biggest Weekend sydd yn arwydd da eu bod nhw’n creu argraff ar bobl ddylanwadol yn y byd cerddoriaeth!


Virgin Kola

Un Deg Un / Dydd Gwener 11eg o Fai / 18:10

Dwi’n dipyn o sucker am fandiau sydd yn defnyddio hiwmor yn eu lyrics. Dim syndod felly fod sengl diweddaraf Virgin Kola am goginio wyau i ddarpar gariad wedi dal fy sylw. Mae’r ddeuawd o Wrecsam, sydd yn disgrifio eu cerddoriaeth fel pop amgen, yn siŵr o’ch gneud chi ddawnsio a gwenu, rheswm da i’w dal nhw yn Un Deg Un Nos Wener felly!


Boy Azooga

Central Station / Dydd Gwener 11eg o Fai / 00:00

Band y foment o blith line-yp yr wŷl, efallai, ydi Boy Azooga. Gyda’r senglau, Face Behind her Cigarette a Loner Boogie yn atynnu llawer o sylw i’r band, bydd yr hype train yn tynnu mewn i Central Station yn Wrecsam nos Wener. Bydd cyfle yn FOCUS Wales i gael rhagflas ar albym cyntaf y band 1,2 Kung Fu, cyn iddo ddod allan fis Mehefin. Mae’n debyg fydd pawb yn siarad amdanynt wythnos nesaf gydag ymddangosiad ar Later..with Jools Holland ar y gweill. Byddwch yn siŵr o edrych yn cŵl o flaen eich ffrindiau os allwch chi ddweud eich bod wedi eu gweld nhw’n barod! Yn ôl y sôn Boy Azooga oedd y band oedd pawb eisiau cael mewn i’w gweld nhw yn Diwrnod Darganfod Sŵn llynedd ac roedd eu gìg diweddar yn Clwb Ifor Bach wedi gwerthu allan, felly ewch draw mewn da bryd i osgoi siom.


Hana 2K

Tŷ Pawb / Dydd Sadwrn 12fed o Fai / 13:30

Pop ffres a cyfoes o Benarth yw’r ffordd berffaith i gychwyn eich diwrnod olaf yn Focus Wales. Mae cerddoriaeth Hana am berthnasau a phŵer merched yn swnio fel Spice Girls a Britney Spears wedi eu llusgo i 2018 drwy Calvin Harris a MK. Mi fydd Hana2K yn perfformio yn Tŷ Pawb, lleoliad newydd i’r ŵyl. Fe agorodd y ganolfan gelfyddydau newydd yn gynharach eleni felly mae’n gyfle da i gael busnesu o gwmpas hefyd!

I weld rhestr cyflawn o pwy sydd yn chwarae, pryd a lle, ewch draw i www.focuswales.com