O’r Llwybr Llaethog: Beth yw ‘Space Pop’?

GETHIN GRIFFITHS

Yn dilyn rhyddhau ail sengl Serol Serol, ‘Aelwyd’, mae cyfnod ‘Space Pop’ ein sîn yn parhau. Gethin Griffiths sydd yn archwilio ystyr y term a’r hyn y mae yn ei olygu i ni. 

Yn aml, dwi’n meddwl mai cryfder mwyaf ffuglen wyddonol yw ei allu i adlewyrchu realiti. Er i’r ffeithiau, y dechnoleg, a gwyddoniaeth yr holl beth fod yn gwbl ddychmygol ac afrealistig, mae yna neges, yn aml, sydd yn taro deuddeg i ni feidrolion y ddaear. Rhyw fath o rybudd ydyw mewn gwirionedd, ac er ein bod ni i gyd yn hoffi dianc i ryw fydysawd paralel neu’i gilydd ar brydiau, cawn yn aml ein saethu’n ôl i bresennol y blaned las ar ein pennau.

Mae hynny’n wir am y gofod sydd yn bodoli uwch ein pennau go iawn hefyd, i bob pwrpas. Mae’n hawdd rhamantu am yr hyn sydd y tu hwnt i’r wybren, yn aml gan bod y llonyddwch hwnnw’n antidot heddychlon i frwydrau’r byd sydd ohoni. Mae nhw’n dweud yn aml mai nid y lleuad oedd prif ddarganfyddiad prosiect Apollo, ond y ddaear, ac mai’r peth mwyaf trawiadol i’r gofodwyr hynny oedd gweld y blaned o’r tu allan am y tro cyntaf. Gall y rhai sydd yn poeni am argyfwng ein amgylchedd gyfeirio at y profiad hwn, ac amlygu pa mor fregus yw’r belen hon sydd yn gwbl hanfodol i’n bodolaeth. Mae’n holl ddealltwriaeth ni o’r gofod a’r hyn sydd yn digwydd y tu hwnt i’n dychymyg yn cadarnhau ein dealltwriaeth ni o’n hunain, ac nid ein dealltwriaeth ni o’r bydysawd yn unig.


A dyma pam mae dyfodiad ‘Space Pop’ fel genre yn y sîn eleni o ddiddordeb i mi. Pam y mae’r artistiaid hyn sydd yn ei greu mor barod i’w arddel a’i ddefnyddio fel cefndir i’w celfyddyd?

Mewn gwirionedd, mae diwylliant daearol, cyfalafol, sydd yn seiliedig ar y gofod yn bodoli ers dros hanner canrif. Yn dilyn yr Ail Ryfel Byd, yn enwedig ar ôl gollwng dau fom niwclear ar Siapan, roedd ein byd yn paratoi ei hun am newidiadau enfawr. Roedd technoleg yr ugeinfed ganrif wedi galluogi i ddynoliaeth gynnal dau gyfnod erchyll o waedlyd yn ystod ei degawdau cynnar, a doedd dim stop ar y datblygiad.

Yn wir, erbyn troad y pumdegau, roedd bygythiad gwirioneddol am drydydd cyfnod o’r fath, ond roedd gallu erbyn hyn i ddifa dynoliaeth gyfan ag arfau mwy pwerus na welwyd erioed o’r blaen. Roedd y pris dynol hwnnw i dalu yn ormod o lawer i ddau brif bŵer y byd, yr UDA a’r Undeb Sofietaidd, ac felly cafwyd brwydr o fath gwahanol iawn. Bygythiadau oedd popeth erbyn hyn – pwyntia di dy arfau tuag ata i, ac fe bwyntiau innau fy rhai i yn ôl. Parhaodd hyn am flynyddoedd maith, a phawb yn symud eu ffigyrau’n ofalus iawn ar hyd y bwrdd gwyddbwyll.

Un o brif elfennau’r gêm honno oedd datblygu technoleg wyddonol. Gan gychwyn ym 1955, gyrrodd y ddwy wlad eu lloerennau cyntaf i’r gofod, gan ddatgan eu bod mewn ‘Ras i’r Gofod’, neu i ddefnyddio’r term Saesneg llawer mwy bachog, y Space Race. Rwsia lwyddodd i yrru’r dyn cyntaf, Yuri Gagarin, i’r gofod ym 1961, ond erbyn 1969, roedd gan America ddyn ar y lleuad. Boed eich bod yn gredwr o hynny neu beidio, does dim dwywaith amdani bod yr uchelgais a’r holl daith yn gwbl gyffrous.

Ni ellir disgwyl i hynny beidio treiddio i ddiwylliant y cyfnod. Erbyn y chwedegau, roedd NASA yn frand yn ogystal ag asiantaeth, ac roedd plant y byd i gyd eisiau bod yn ofodwyr wedi iddynt dyfu i fyny. Nid ffuglen wyddonol oedd teithio i’r gofod mwyach, ond realiti, ac roedd hynny’n chwa o awyr iach i lawer, er gwaethaf gwreiddiau sinistr yr holl ymgyrch. Roedd cerddoriaeth yn adlewyrchu hefyd, gydag artistiaid fel David Bowie yn arddel y cysyniadau gwyddonol hyn yn aml yn ei gerddoriaeth. Mae pawb yn ‘nabod ‘Space Oddity’ – cân am Major Tom yn gadael y byd, a hwyrach, yn methu â dychwelyd, a beth am ‘Life on Mars’? A holl albwm Ziggy Stardust and the Spiders from Mars?

Mi allwn ni sôn am gerddoriaeth gelf hefyd, beth am finimaliaeth a cherddoriaeth ambient Brian Eno? Mae mwynder maith y gofod, lle nad yw amser yn bodoli yn yr un ystyr ag yma ar y ddaear, yn annog i rywun feddwl am lonyddwch, am synau mawr, eang, sydd yn newid yn araf. Mae trefniannau llinynnol enfawr Bowie yn gwneud yr un peth – adlewyrchu’r gofod yn seinyddol.

Ceisia rai alw cerddoriaeth prog rock Pink Floyd yn ‘Space Rock’, hefyd. Beth am Dark Side of the Moon? Beth am ganeuon fel ‘Us and Them’, neu’r ‘Great Gig in the Sky’? Mae popeth yn edrych am allan, er mwyn deall beth sydd yn digwydd i ni ar y tu mewn.


Sut mae cerddoriaeth Omaloma, Serol Serol, ac efallai Griff Lynch, yn ffitio i’r llinach hwn, felly? Mae Oes y Gofod ar ben ers hanner canrif, felly sut y mae hyn yn berthnasol i ni heddiw?

Mae’r ateb, i mi, yn bodoli ym mharagraff cyntaf yr erthygl. Mae synau syntheseisiedig, retro, yr artistiaid hyn yn mynd â ni yn ôl i’r cyfnod hwn lle’r oedd pobl yn chwilio am ystyr, ac yn ysu i gael gwybod lle’r oedden nhw’n ffitio yn y gofod. Beth oedd ein pwrpas ni yma, fel pinau bach yn y das wair anferth o ‘ddim byd’ oedd o’n cwmpas ni? Ac mae hynny’n ein tynnu ni i’r ddaear.

Mae ‘Aros o Gwmpas’, er enghraifft, yn swnio fel taith arallfydol i ryw fyd o liwiau a siapiau a llongau gofod yn hedfan o gwmpas. Ond ymgorfforiad o deimlad person wrth ddatblygu teimladau am berson arall nad ydyn nhw’n ei adnabod go iawn yw’r gân i bob pwrpas. Onid yw hynny’n beth hynod ddynol? Mewn unrhyw ddarn o ffuglen wyddoniaeth sydd wedi cydio – y pethau bach dynol hyn sydd yn ein atynnu ni tuag atynt yn y bôn.

A dyma pam yr ydym ni’n caru Space Pop. Mae’n dweud mwy amdanom ni ein hunain nac y mae am unrhywbeth sydd y tu hwnt i’n ffurfafen. Dewch, awn ni ar daith hefo’r artistiaid hyn, ond peidiwch â phoeni, ewch chi’m yn rhy bell.


Pam y bydd Gig y Pafiliwn 2017 yn well na llynedd…

GETHIN GRIFFITHS

Gig Paf 2016

Llun: Daily Post

Roedd gig y pafiliwn yn Eisteddfod Genedlaethol y Fenni, 2016, yn uchafbwynt i lawer. Mi’r oedd rhai yn datgan mai dyma oedd digwyddiad mwyaf cyffrous y brifwyl ers blynyddoedd, gan anghofio’n llwyr am gig olaf Edward H yn Ninbych dair blynedd ynghynt. Mi’r oedd hi’n haf da ‘doedd? Rhwng yr Euros a bob dim – ac roedd hynny’n gosod y llwyfan yn wych i Candelas orffen y noson â Rhedeg i Paris, a phawb yn ymdrochi yn sain enw triphlyg Hal Robson-Kanu. Rhyw fath o ffordd o leddfu poen Brexit a dyfodiad Trump oedd hynny, efallai, ac roedd rhywun yn ymwybodol iawn bod y byd o’u cwmpas yn newid.

Ond mi’r oedd y ‘Steddfod yn newid o blaid yr ifanc. Pafiliwn newydd, syniad newydd, a cyfle i rafins Maes B hawlio cartref Sioned Grug (a cheidwaid y Pinot Grigio) a’u tops off. A dweud y gwir, roedd y babell newydd, stiwdio-aidd, yn gweithio’n llawer gwell – nid yn unig gan ei bod yn edrych yn llai gwag yn ystod yr adegau distawaf, ond hefyd gan ei bod yn galluogi i’r Eisteddfod gynnal y math hwn o ddigwyddiad oedd yn gofyn am reolaeth seinyddol mwy heriol. Nid yw ymdrechion yr Eisteddfod i wneud eu hunain yn gyfredol ac yn berthnasol yn cael eu hanwybyddu – ac er nad ydynt wedi cyrraedd y nod mewn ambell i le, mae hwn yn sicr yn gam cadarnhaol.

A dyna osododd y llwyfan i’r noson orau erioed. Mi agorodd Sŵnami’r noson a’u tiwns cyfarwydd – yn ogystal â cherddorfaethu celfydd Owain Llwyd ac mi blethodd y gerddorfa yn berffaith â cherddoriaeth amrywiol yr Ods, hefyd. Dim syndod, chwaith, bod Candelas wedi rhoi sioe a hanner i orffen. Mae’r cyfan yn hanes erbyn hyn – i’r rhai oedd yno, wrth gwrs. I’r rhai oedd ddim – beth am ddarllen ein blog a ysgrifennwyd yn fuan wedyn?


2017 yn trympio 2016?

Ni fydd modd ail-greu gwefr 2016, ni fydd modd ail-greu newydd-deb a ffresni y profiad o weld bandiau mwyaf y Sîn Roc Gymraeg yn cael eu cyfeilio gan ddegau o gerddorion arallfydol o dalentog. Ni fydd modd i 2017 achosi i’r un teimlad gronni ym mherfeddion y rhai a fuodd ddigon lwcus i fod yno yn y Fenni.

Ond, wedi dweud hynny, efallai bod hynny’n beth da. Fel pob ail gyfres wael a gomisinwyd heb feddwl gan S4C, fel pob chwaraewr pel-droed sydd yn dod tuag at ddiwedd eu gyrfa a dychwelyd i’w clwb gwreiddiol, israddol – mae gormod o’r un peth yn gallu mynd yn aneffeithiol. Ond bydd 2017 yn well na 2016 os y bydd yn sicrhau ei fod yn wahanol. Bydd pawb sydd wedi prynu tocyn eleni, ond heb fod yno llynedd, yn gwybod yn iawn nad ydyn nhw ar flaen y gad, ac yn gwybod yn iawn na fydd modd iddynt frolio mewn ugain mlynedd eu bod wedi bod yno pan blethodd y ‘Steddfod barchusrwydd y Pafiliwn ag anarchiaeth caeau Maes B am y tro cyntaf. Ond dydy hynny ddim yn golygu na fydd y rheiny’n gadael prif babell y brifwyl â gwên lydan ar eu hwynebau.


Pedwar Artist

Mae pedwar artist eleni, nid tri, ac er bod hynny’n teimlo fel gormod o ystyried bod tri wedi bod yn berffaith y llynedd, mae lle am fwy o amrywiaeth. Er i’r Eisteddfod ddod o dan y lach eleni am eu cynrychiolaeth o ferched y sîn yn lein-yp Maes B, mae’n hynod braf gweld merch yn hawlio’r llwyfan ym Môn. Ac am ferch i wneud hynny hefyd – rydym ni eisoes wedi clywed Alys Williams yn cael ei chyfeilio gan Gerddorfa’r BBC eleni, a bydd yn sicr yn brofiad anhygoel cael clywed y cyfuniad hwn yn fyw.

Mae Yr Eira wedi lansio eu halbym cyntaf nhw eleni – ac mae yna gryn feddwl wedi mynd y tu ôl i’w gwneuthuriad, i sicrhau bod modd eu gosod ar wahan i’w cyfoedion yn nhermau eu sain a’u cymeriad. Bydd yn ddiddorol gweld sut y bydd y caneuon newydd yma’n cyd-fynd â’r gerddorfa, a bydd yn rhaid iddynt sicrhau nad yw eu perfformiad yn un swil, gan achosi iddynt gael eu boddi gan y gerddorfa. Yn yr un modd, mae Yws Gwynedd yn ddewis poblogaidd i droedio’r llwyfan. Er ei fod, hefyd, yn un o’r artistiaid a ymddangosodd yn nathliadau’r BBC eleni, bydd tiwns oesol yr ‘ogyn o ‘Stiniog yn sicr o ysgwyd y Paf i’w seiliau.

Er hyn – heb os nac onibai, set llefarydd unig ein sîn Hip Hop yma yng Nghymru, Mr Phormula, fydd y mwyaf diddorol. Mae’r samplau offerynnol, cerddorfaol ar rai o draciau’r rapiwr – Un Ffordd, yn enwedig – yn cynnig eu hunain yn wych i’r Welsh Pops Orchestra. Mae cyfle i gerddor mwy amgen, er nad yw yn israddol o gwbl i’r gweddill, wneud ei farc ar y llwyfan – ac mae hwn yn gam hyd yn oed mwy radical i’r Eisteddfod na rhoi cyfle bandiau indi-roc i serennu yn eu prif babell.

Mae’r offeryniaeth ychydig yn wahanol hefyd – mae sï y bydd yr Welsh Pops yn dod ag adran chwyth hefo nhw y tro hyn. Rhodda hyn fwy o sgôp i Owain Llwyd greu trefniannau mwy arbrofol a chymhlethach. Er nad ydw i’n gymaint o ffan a’r clarinet, dywed, ag ydw i o’r corn Ffrengig, ac er na fydd sain yr obo yn achosi i un fod isio rhoi ei ffrind ar ei gefn a dawnsio’n wirion fel y gall y trombôn neu wneud hynny, ‘dw i’n siŵr y bydd modd iddynt fod yn hynod effeithiol.


Ail-Fyw y Fenni

Ond, i chwi’r rhai sydd am ail-fyw y llynedd ychydig bach yn eich pennau, neu i’r rhai ohono chi sydd am flas o’r hyn a ddigwyddodd draw yn y Fenni, na phoener. Nid yw’r holl beth MOR wahanol a hynny – yr un wynebau welwch chi fwy neu lai. Bydd Ifan Davies o Sŵnami yn dychwelyd unwaith eto gyda’r Eira ac Yws Gwynedd, ac Osian Williams o Candelas yn ymddangos gydag Alys Williams, gan drefnu rhannau’r gerddorfa i’w caneuon hi. Bydd y feiolinydd gor ddramatig y trydydd i mewn i’r chwith yn yr ail res yna eto eleni, a bydd wyneb cyfarwydd Owain Llwyd yn cadeirio’r llwyfan unwaith eto. Gewch chi smalio eich bod yn y Fenni hefyd, gan ddychmygu mai cannoedd o hwntws yw’r cannoedd o Fonwysion fydd o’ch cwmpas wythnos nesaf.

Ond os mai eich syniad o ‘well’ yw rhywbeth mwy amrywiol, mwy arbrofol, dyma gewch chi ym Modedern nos Iau nesaf. I’r rhai ohonoch sydd yn ysu am gael dod i weld ail gig y Paf, yn anffodus, mae’r tocynnau wedi hen fynd. I’r rhai ohonoch sydd yno – welwn ni chi am 8 o’r gloch! Er nad yw’r drefn swyddogol wedi cael ei chyhoeddi eto, mae SaS yn dyfalu mai dyma sut y bydd hi: Yr Eira i agor, i gynhesu’r gynulleidfa fel y gwnaeth Sŵnami llynedd, Alys Williams i ddilyn, a Mr Phormula i greu cynnwrf cyn i Yws Gwynedd gloi. Cawn wedyn adael y Paf yn feddw ac yn trafod os mai Super Furries yw’r dewis gorau ar gyfer Gig Paf 3.

Edrych ymlaen eto!

Ddim yn siŵr beth i’w wneud yn y ‘Steddfod ar wahân i’r gig yma? Eisiau rhywbeth ychydig yn wahanol? Dyma beth mae Chris Roberts yn ei awgrymu!

Pedwar i’w Gwylio – Eisteddfod 2017

CHRIS ROBERTS

4ig Steddfod

Ydi wir! Mae hi’n wythnos yr Eisteddfod unwaith eto! Mae arlwy’r Brifwyl o gerddoriaeth gyfoes wedi tyfu’n sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf, ac mae hi bellach yn anodd cadw trac yn union ar bwy sydd yn chwarae pryd a lle (da o beth yw’r dewis hyn, wrth gwrs!). Felly, dyma ni’n ôl i’ch cyfeirio at bedwar uchafbwynt! Rydw i wedi ceisio osgoi mynd am yr enwau mwyaf amlwg ac wedi dewis pedwar peth nad oeddech wedi eu highlightio ar yr amserlen yn barod, efallai.


Adwaith

Llwyfan y Maes / Dydd Mawrth, 8fed o Awst / 15:00

Mae llawer o sôn wedi bod am gyn lleied o ferched sydd yn chwarae yn Maes B eleni ond wrth edrych ar y llwyfannau eraill, mae’r darlun ychydig yn well. Brynhawn dydd Mawrth, bydd un o fandiau newydd mwyaf cyffrous Cymru yn camu ar lwyfan perfformio’r Maes i arddangos eu cerddoriaeth indie sydd yn cŵl heb ymdrech. Mae Hollie, Gwenllian a Heledd wedi ennill llwyth o edmygwyr ers rhyddhau eu sengl gyntaf llynedd gan gynnwys Rhys Mwyn a Dave a Pat o Datblygu. Os hoffech weld pam, ewch draw i’w gweld nhw brynhawn Dydd Mawrth!


Omaloma

Llwyfan y Maes / Dydd Iau, 10fed o Awst / 18:15

Heb os, Aros o Gwmpas ydi un o anthemau Haf 2017 – dwi eto i gyfarfod rhywun sydd ddim wrth eu bodd hefo’r gân. Mae dipyn o gynnwrf, felly, am set Omaloma amser te Dydd Iau. Gobeithio y gwnaiff George Amor a’r band lwyddo i ddenu’r haul a thipyn o dorf i wrando ar eu pop hafaidd. Yn ogystal ag Aros o Gwmpas mae dwy sengl gyntaf y band Ha Ha Haf ac Eniwe yn berffaith ar gyfer yr achlysur. Rydym wedi clywed adroddiadau da am set Omaloma yn Latitude ac yn gobeithio y gallent roi perfformiad cystal yn yr Eisteddfod.


Noson REU 25!

Y Traeth / Nos Wener, 11eg o Awst / 18:30

Doeddwn i heb gael fy ngeni pan gladdwyd REU ym Mhontrhydfendigaid yn 1992 felly dwi’n edrych ymlaen yn arw i brofi’r ffenomenon ddaru ‘sgubo Cymru yn y 90au cynnar. Roedd y rêf ar y Maes yn un o elfennau mwyaf trawiadol yr Eisteddfod llynedd. Roedd yr ardduniadau yn hyfryd a’r gerddoriaeth yn wahanol i unrhyw beth arall glywais i drwy’r wythnos. Bydd cerddoriaeth dawns Gareth Potter a Twinfield yn antidot perffaith i’r caws ar y prif lwyfan. Cofiwch bacio eich sandals a’ch glowsticks!


Hyll

Maes B / Nos Wener, 11eg o Awst

Wythnos dwytha’ ddaru Hyll rhyddhau eu EP cynta’ ar label JigCal. Mae’r EP yn llawn o anthemau roc a rôl egnïol gyda geiriau gwyrdröedig a hiwmor tywyll. Mae’r lansiad swyddogol yn digwydd yn Caffi Maes B, 15:30 Dydd Mawrth ond dwi’n credu bod angen gweld Hyll gyda’r sŵn wedi ei droi fyny i un ar ddeg i’w gwerthfawrogi yn llawn. Maes B yw’r lle perffaith ar gyfer hynny!

I weld rhestr cyflawn o’r artistiaid sydd yn chwarae ar y llwyfannau a drefnir gan Yr Eisteddfod ewch i eisteddfod.cymru. Yn ogystal, bydd nifer o berfformiadau eraill yn digwydd o gwmpas y maes ac yn yr ardal gyfagos!

O’r Eco: Dim Llwyfan

GETHIN GRIFFITHS

Daw’r erthygl hon o rifyn mis Mai Eco’r Wyddfa.

Mae’n anodd dychmygu cyfnod canol fy arddegau heb fynychu gigs yn y Bedol ym Methel. Gyda’r dafarn ddim ond ychydig o gamau o ddrws cefn y tŷ, roedd mynd i weld ein hoff fandiau, a’r rheiny i gyd yn rai o’r filltir sgwâr, yn haws o lawer na gwneud siopa wythnos, hyd yn oed. Bryd hynny, roedd bandiau’r fro yn prysur hawlio’r sîn iddyn nhw eu hunain, a’r ‘Bethel Invasion’ yn cyrraedd mor swnllyd â brân mewn corn simna’. Ond cyn iddyn nhw allu gwneud hynny, roedd angen digon o gyfleoedd iddyn nhw fagu eu crefft ar lwyfan yn lleol. Yn wir, roedd grwpiau fel Derwyddon Dr Gonzo a’r Bandana yn cael eu hadnabod am eu perfformiadau byw, ac mae eu ymddangosiadau ar lwyfannau gwyliau cerddorol mwyaf ein gwlad yn chwedlonol erbyn hyn. Mi fues i, ymysg â fy nghyfoedion lleol, yn ddigon lwcus i gael eu gweld nhw’n magu eu profiad.

Heb ramantu’n ormodol, mae’n deg dweud, ar y pryd, bod yna rywbeth yn digwydd yn lled reolaidd mewn lleoliadau amrywiol ar hyd a lled bro’r Eco. Nid y Bedol yn unig oedd yn gyfrifol am roi llwyfan i’n bandiau ifanc – roedd tafarn Penbont, Llanrug, neu’r Fricsan, Cwm y Glo, heb sôn am Lanberis, yn leoliadau amlwg i fandiau’r fro gael datblygu eu sain a’u set cyn mentro ymhellach. Ers hynny, mae’n debyg bod ein byd wedi newid. Rwy’n deall nad yw’r busnesau hynny’n gweithredu’n yr un modd a’r dyddiau a fu, ond onid yw hi’n anffodus eu bod, erbyn hyn, â’u llwyfannau mor ddistaw? Heblaw am ddau berfformiad gan CaStleS ym Mhenbont a gwesty’r Padarn Lake, pwy all enwi gig nodedig yn ein hardal yn ddiweddar?

Ers hynny, mae gigs yn ffynnu yn ein tref agosaf, ac mae o leiaf dau leoliad gwahanol yno’n cynnal gigs llwyddiannus yn rheolaidd yn y cyfnodau prysuraf. Rwy’n deall mai dim ond ychydig o filltiroedd sydd yn rhaid teithio yno, ond roedd yn braf meddwl, unwaith, eu bod nhw’n edrych tua’r ffordd yma am ysbrydoliaeth. Er mwyn creu ‘sîn’ leol, fel un oedd yn bodoli’n honedig ym Methesda yn yr wythdegau, nid ffurfio grwpiau yn unig sy’n cyflawni’r nod. Mae’n rhaid cael rhwydwaith leol o leoliadau, cyhoeddiadau cyson (siawns y cawn ni hawlio’r golofn hon o’r Eco fel un o’r fath, ac mae digon o gyfleoedd i wneud hynny yn oes y rhyngrwyd!), a’r hyder hunangynhaliol hwnnw sydd yn creu sîn leol, i fwydo’r sîn genedlaethol yn ei dro.

Felly – ga i erfyn, yn bersonol, ar ddarpar reolydd y Bedol i wneud yn siŵr bod y genhedlaeth nesaf yn cael yr un cyfle â ni i ddod a gerddoriaeth fyw i Fethel? Beth am i chi, ddarllenwyr, geisio cysylltu â’ch tafarndai lleol a chynnig rhoi cymorth gyda threfnu gig?

Golwg ar Focus Wales

OWAIN WILLIAMS

Mae Sôn am Sîn yn ddigon lwcus o dderbyn erthygl gan frodor arall o Ogledd Ddwyrain Cymru, a fuodd yng ngŵyl Focus Wales dros y penwythnos. Wedi i Chris awgrymu pedwar artist i’w gwylio wythnos diwethaf, dyma Owain Williams yn sôn am dri artist gwahanol a ddaliodd ei sylw!

Un o uchafbwyntiau fy mlwyddyn yw Focus Wales – gŵyl sy’n llwyddo i atynnu a chyflwyno amrediad eang o artistiaid yn Wrecsam, dros gyfnod o dri diwrnod. Gyda Gogledd Ddwyrain y wlad wedi’i lwgu o brinder gigs, pan mae Focus Wales yn dychwelyd i Wrecsam ar ddechrau tymor yr ŵyl, mae rhaid manteisio ar y cyfle. Saith mlynedd wedi iddi ffurfio, mae’r ŵyl yn mynd o nerth i nerth – nid yn unig yn datblygu rhwydwaith â’r sîn Gymraeg gyda’r cysylltiad â ‘Gorwelion’, ond hefyd yn blatfform i artistiaid rhyngwladol berfformio yng Nghymru ac arddangos eu diwylliant a’u harddull unigryw. Mae’n brawf o ddatblygiad yr ŵyl bod yno lwyfan ychwanegol eleni, sef ‘Pabell Hwb Cymraeg’,  a oedd yn ganolbwynt i artistiaid tanddaearol y sîn megis Beth Celyn a The Gentle Good yn ogystal â’r mwy amlwg – Trŵbz a Chroma.

Gan adlewyrchu natur eang yr ŵyl yn gerddorol ac yn gelfyddydol, mae llwyfannau Focus Wales wedi eu gwasgaru dros y dref, ac mae hyn yn sicr yn cynnal diddordeb ac yn ychwanegu at fformat ‘showcase’ yr ŵyl. Y llynedd, ‘es i i ŵyl ‘Dot to Dot’ ym Manceinion a does dim dwywaith bod Focus Wales yn efelychu elfennau gwasgaredig gŵyliau tebyg, sy’n rhoi sail a chyfle i artistiaid ehangu eu gorwelion. Wrth gerdded lawr y Stryd Fawr, gellir clywed haenau o synau electronig, pop, blŵs, roc, psychedelic, gwerin a phync o leoliadau cymysg yn cyfuno i greu gwefr drydanol. Gyda dros 200 o artistiaid yn ymgynnull yn y dref dros yr ŵyl mae rhaid cynllunio’n ofalus ynglŷn a pha artist sy’n cael y flaenoriaeth. Er fy mod bron a thorri ‘mol i weld Betsy, Peaness a Georgia Ruth – a oedd i gyd yn perfformio yn Focus Wales eleni, dyma’r tri es i i’w clywed:

YOUNGBLOOD

Youngblood.jpg

Yn chwarae yn fy hoff leoliad yr ŵyl, Un Deg Un, oedd band llawn egni o Ganada. Llenwodd yr hen siop chwaraeon yn gyflym wrth i’r gynulleidfa fod yn awyddus i glywed y band future-pop ar eu hymweliad cyntaf i ynysoedd Prydain. Alexis Young sydd yn gyrru datblygiad rhyngwladol Youngblood yn ei flaen, gyda’i pherfformiadau egnïol yn derbyn sylw gan flogiau a gwefannau fel GigSoup. Cyn mynd i Focus Wales, mi’r o’n i’n awyddus i weld a darganfod band lle ‘doeddwn erioed wedi eu clywed, ac yn sicr doedd Youngblood ddim yn siomi! Cafwyd yma gyfuniad o synau synth pop yn creu awyrgylch gofodol, lle’r oedd hyder ac angerdd Alexis yn glir i’w weld. Dyma fand cŵl a chreadigol sydd â dyfodol disglair o’u blaen, a chredaf dyma’n union yw pwrpas Focus Wales – darganfod artistiaid y dyfodol!

 

GULP

Gulp

Yn aros o fewn y genre pop-dychmygol ar y Nos Wener oedd Gulp, sef band o Gaerdydd sydd wedi creu dipyn o wefr yn ddiweddar. Yn eu plith mae Guto Pryce – gitarydd bâs yr enwog Super Furry Animals, ac, yn y blaen, mae Lindesy Leven gyda’i llais breuddwydiol a thyner. Roedd Un Deg Un yn lleoliad delfrydol i greu awyrgylch a naws sinematig-psychedelic ac fel sylwadau’r Guardian, roedd Gulp yn sicr yn “hard to forget”. Gydag ambell i gân yn sefyll allan o’u set tri chwarter awr, yn benodol eu deunydd mwyaf diweddar ‘Search for your love’, llwyddodd y grŵp i ddal dychymyg y gynulleidfa – yn enwedig fi.

 

CABBAGE

Cabbage

Mae’n debyg mai agwedd a natur ddadleuol y band wnaeth apelio ataf fwyaf ac nid eu miwsig uniongyrchol, ond mae’r band yn dystiolaeth ac yn cadarnhau bod Focus Wales yn cynnig amrywiaeth diamheuol o ran artistiaid. Cabbage oedd yn cloi’r Nos Wener yn Central Station – lleoliad sy’n atynnu cynulleidfa fwyaf yr ŵyl yn flynyddol ac mae rhaid rhoi sylw i’r set , trefniadau’r goleuadau a sain wych y lleoliad. Wedi imi weld y band yn cefnogi Blossoms ychydig o fisoedd ‘nôl, roeddwn yn awyddus i weld eu hymateb i ‘hedleinio’ noson – yn enwedig wedi amheuon godi am eu hymddygiad ar lwyfan. Yr ateb: Gwallgo’. Mae’r band ôl-pync o Fanceinion wedi dod yn adnabyddus am eu safbwyntiau Sosialaidd cryf ac yn defnyddio eu cerddoriaeth i ymosod ar strwythurau gwleidyddol y wlad. Yn sicr, mae Cabbage yn hollti barn ond ‘dwi’n credu bod perfformiad bywiog, gwyllt a ‘chreadigol’ y band yn cloi’r noson yn effeithiol.

 

Blwyddyn arall, Focus Wales lwyddiannus arall. Hoffwn weld yr ŵyl yn parhau i adeiladu ar y sylfaen cadarn ac yn datblygu’r cysylltiadau rhwng cerddorion aml-arddull o Gymru a ledled y byd!

Pedwar i’w Gwylio – Focus Wales 2017

CHRIS ROBERTS

4igfocus

Penwythnos yma bydd gŵyl Focus Wales yn cael ei chynnal am y seithfed tro yn Wrexham mewn lleoliadau ar hyd y dre’. Er bod rhai hen ffefrynnau fel British Sea Power a Mr Huw yn chwarae yn ystod yr ŵyl, y prif atyniad i nifer ydi’r cyfle i weld bandiau newydd. Gyda chymaint o aristiaid yn chwara’ dros y penwythnos mae’n gallu bod yn anodd gwybod lle i gychwyn ar ddewis pwy i wylio ond mae Sôn am Sîn yma i helpu wrth i ni argymell pedwar artist y dylech ymdrechu i’w gweld!

Georgia Ruth

St.Giles’ Church / Dydd Iau 11eg o Fai / 21:00

Gyda’i llais swynol a’i chaneuon hyfryd, mae Georgia Ruth bob amser werth ei gweld. Ond, bydd y perfformiad hwn yn fwy arbennig na’r arfer, gan iddo gael ei gynnal yn eglwys ysblennydd St Giles’. Ar ôl rhyddhau ei hail albwm, Fossil Scale, mae Georgia wedi ymadael â’r delyn, ac yn awr yn chwarae’r allweddellau i gyfeiliant ei band, y brodyr o Cowbois Rhos Botwnnog. Mae hyn wedi galluogi Georgia i fod yn fwy o bresenoldeb ar y llwyfan ac mae hi’n hoelio sylw’r gynulleidfa fwy nac erioed. Yn ôl Georgia, hwn fydd y tro olaf i’w gweld hi’n fyw am ychydig – mwy o reswm byth i fynd draw felly!

 

Dusky Grey

Central Station / Dydd Sadwrn 13eg o Fai / 18:00

Er nad ydynt ond wedi rhyddhau un sengl hyd yn hyn mae’r deuawd o Bethesda a Gaernarfon wedi profi cryn dipyn o lwyddiant. Wedi ei harwyddo i label recordio Warner mae sengl cynta’r band Told Me wedi cael ei chwara’ dros pum miliwn o weithiau ar Spotifty ar ôl cael ei gynnwys ar rai o restrau chwarae poblogaidd y gwasanaeth. Mae’r sŵn pop yn slic a chyfoes ac i’w weld wedi ei ddylanwadu gan Ed Sheeran ond mae’r rhythm reggae yn dangos nad ydynt wedi troi eu cefnau ar sŵn eu cartref yn gyfangwbwl. Bachwch y cyfle i’w gweld nhw rwan, pwy a wŷr efallai byddent mewn arenas cyn hir!

 

Betsy

Central Station / Dydd Sadwrn 13eg o Fai / 21:00

Mae Betsy o Sir Benfro yn creu pop enfawr, heintys. Mae ei senglau cynnar hi wedi cael cefnogaeth gan Radio 2 a Radio Wales a dim ond tyfu wnaiff ei enw da os iddi gario ‘mlaen yn yr un modd. Mae ei sŵn yn fy atgoffa o sêr mawrion fel Katy Perry a Jess Glynne, cerddoriaeth rydym wedi arfer ei weld ar llwyfannau mawr hefo cynhyrchiad epig felly bydd yn diddorol gweld sut mae hyn yn gweithio ar lwyfan Central Station.

 

Ghostlawns

UnDegUn / Dydd Sadwrn 13eg o Fai / 22:55

Does dim llawer o bresenoldeb gan Ghostlawns ar y wê felly allai ddim dweud llawer wrthych amdanynt, dim ond eu bod nhw’n wych! Yn debyg i Gallops mae dylanwad electroneg mawr ar y pedwarawd ond mae eu perfformiad i gyd ar offerynau byw, gitars, synths a drymiau – dim cyfrifiaduron  a dim samples! Wrth i’r sîn electroneg dyfu yn Nghymru all y band yma ddim cuddio am hir dwi’n siwr!

 

I weld rhestr cyflawn o pwy sydd yn chwarae, pryd a lle, ewch draw i www.focuswales.com

Sôn am Wobrau!

GETHIN GRIFFITHS / CHRIS ROBERTS

GWOBRAU SaS

Mae’n anodd credu ei bod hi’n flwyddyn gyfan ers cyhoeddi erthyglau cyntaf Sôn am Sîn! Mae hynny’n golygu ei bod yn dymor gwobrwyo unwaith eto, ac yn gyfle gwych i edrych yn ôl ar y flwyddyn a fu. Bydd y rhai ohonoch chi a wyliodd y fideo byw ‘nôl ym mis Rhagfyr yn gwybod ein bod ni wedi gwobrwyo uchafbwyntiau cerddorol 2016 yn barod, ond i’r gweddill ohonoch, dyma i chi restr cyflawn o enillwyr Gwobrau SaS cyntaf erioed!

Digwyddiad Gorau: Gig y Pafiliwn, Eisteddfod Genedlaethol y Fenni.

Arwr y Flwyddyn: DJ Bry

Gelyn y Flwyddyn: Pawb ganodd ‘Don’t Take Me Home’ mewn gig Cymraeg

Cyfyr Gorau: ‘Sylvia’ gan Georgia Ruth (y gwreiddiol gan Meic Stevens)

Band i’w gwylio yn 2017: Ffracas

Hoff Lyric: Cointreau, Cinzano, Champagne a Galliano, Cuba Libre, Martini, Triple Sec, Negroni, Jack Daniels a Vodka, Aftershock, Tequila, Gin, Vermouth, Lager, Lager, Lager, Lager – ‘Nadolig Alcoholig’ gan Hanner Pei.

Rhaglen Radio: Rhys Mwyn

Albwm: Alun Gaffey gan Alun Gaffey

Cân: Sai’n Becso gan Mellt

Artist: Super Furry Animals

Fel yr ydych chi’n gweld, mae ‘na ambell enw annisgwyl yn y rhestr, gyda’r Super Furry Animals, er enghraifft, yn cipio gwobr artist y flwyddyn. Ydych chi’n anghytuno? Cofiwch adael sylw ar waelod y dudalen, neu anfonwch negeseuon twitter i @sonamsinblog !

GWOBRAU’R SELAR

Nid SaS yw’r unig rai sydd yn awyddus i wobrwyo cerddoriaeth 2016, fodd bynnag. Ddydd Sadwrn nesaf, yr 18fed o Chwefror, bydd Aberystwyth yn gartref unwaith eto i hoff wobrau pobl ifanc Cymru, sef Gwobrau’r Selar! Mae’r flwyddyn yma yn bennaf gyffrous gan eu bod nhw wedi penderfynu gwobrwyo Geraint Jarman am ei gyfraniad anhygoel i gerddoriaeth Gymraeg dros y blynyddoedd. Mae hynny’n golygu bod y dyn ei hun wedi cytuno i berfformio yn Neuadd Pantycelyn ar y nos Wener. Gyda The Gentle Good yn cefnogi, bydd hon yn siŵr o fod yn un dda – ac mae peryg iddi fod yn well na’r noson fawr ei hun!

Yn ogystal, bydd Jarman yn sgwrsio am ei yrfa anhygoel yn y Llyfrgell Genedlaethol bnawn Sadwrn a bydd Rhys Gwynfor yn holi Dafydd Evans am Y Blew. Hefyd, bydd taith tywys o archif sain y Llyfrgell a ‘Golygathon’ wicipedia pop Cymraeg. Digon i ddiddori gîcs fel ni felly!

Yna, bydd y gwobrau yn cael eu cyhoeddi rhwng perfformiadau gan grwpiau fel Candelas, Cowbois Rhos Botwnnog a CaStleS ar y nos Sadwrn, fel arfer. Mae’n lein-yp gwych o’r dechrau i’r diwedd, gyda rhai o hoff fandiau newydd SaS fel Alffa a Ffracas yn chwara’ yn gynnar yn y noson – mae werth cyrraedd mewn da bryd!

Dyma i chi’r rhestrau byr:

(* – SaS yn dyfalu!)

Cân Orau: ‘Gweld y Byd Mewn Lliw’ (Band Pres Llareggub)* / ‘Cyn i’r Lle Ma Gau’ (Y Bandana) / ‘Canfed Rhan’ (Candelas).

Gwaith Celf Gorau: Fel Tôn Gron (Y Bandana)* / I Ka Ching 5 (Amlgyfrannog) / IV (Cowbois Rhos Botwnnog)

Hyrwyddwyr Gorau: Clwb Ifor Bach* / Maes B / 4 a 6

Cyflwynydd Cerddoriaeth Gorau: Tudur Owen / Huw Stephens / Lisa Gwilym*

Artist Unigol Gorau: Yws Gwynedd* / Gwilym Bowen Rhys / Alys Williams

Digwyddiad Byw Gorau: Gig y Pafiliwn* / Maes B / Gig Olaf y Bandana

Band neu Artist Newydd Gorau: Chroma / Ffracas* / Magi Tudur

Band Gorau: Candelas* / Sŵnami / Y Bandana

Offerynnwr Gorau: Osian Huw Williams / Gwilym Bowen Rhys / Meryn Lleu*

Fideo Cerddoriaeth Gorau: ‘Sgrîn’ (Yws Gwynedd) / ‘Bing Bong’ (Super Furry Animals)* / ‘Suddo’ (Yr Eira)

Record Hir Orau: IV (Cowbois Rhos Botwnnog), Fel Tôn Gron (Y Bandana)*, Kurn (Band Pres Llareggub)

Record Fer Orau: Tân (Calfari), Niwl (Ffracas), Propeller (Cpt Smith)*

Mae’r holl fanylion, ynghŷd â lein-yp llawn y noson ar wefan y Selar. Mae’r tocynnau yn mynd yn hynod o sydyn unwaith eto – cofiwch, mi’r oeddan nhw wedi gwerthu allan erbyn y noson llynedd! Welwn ni chi yno!

Pop Cymraeg a’r Welsh Pops

GETHIN GRIFFITHS

13680325_1111856008895807_5277575430855978203_o

Llun: Eisteddfod Genedlaethol Cymru

Ydy’r Sîn Roc Gymraeg yn tyfu fyny? Yn sicr, mae wedi aeddfedu yn ystod 2016. Ac eithrio operâu roc y saithdegau a pherfformiad Meic Stevens â Cherddorfa’r BBC, nid yw’r sîn erioed wedi gweld cymaint o gymysgu rhwng genres poblogaidd a rhai clasurol. Efallai eich bod yn buryddion ac yn credu’n gryf na ddylai cerddoriaeth boblogaidd – cerddoriaeth brotest yr ugeinfed ganrif, cyfrwng angst yr ifanc a mwynhad y wêr gyfoes, fynd yn agos at yr un cerddorfa, ond mae’n rhaid i mi anghytuno’n gryf.

Fel aelod o ‘Clwb Cariadon’, prosiect achlysurol a sefydlwyd fel rhan o gyfres Sesiynau Unnos BBC Radio Cymru, mi’r oeddwn i’n ddigon ffodus o fod ymysg cerddorion hynod ddawnus a oedd â’r bwriad i ddod â’r cymysg hwn o genres yn fyw. Roedd Owain Llwyd a Casi Wyn wedi gweithio â’u gilydd eisoes ar brosiectau tebyg, gydag Owain yn trefnu caneuon Casi ar gyfer cerddorfa’r BBC ac ar gyfer pedwarawd llinynnol. Yn naturiol, roedd cynnwys Owain fel rhan o’n tîm yn golygu bod yna flas clasurol/ffilmaidd yn sicr o fod yn rhan o’r canlyniadau – a dyma’n union a gafwyd. Rhaid dweud, fodd bynnag, mai nid dewis cydwybodol o gymysgu genres oedd y bwriad – ond yn hytrach, darganfyddwyd fod nifer helaeth o ein dylanwadau cerddorol Eingl-Americanaidd yn gwneud defnydd o gerddorfa a phedwarawdau llinynnol yn barod. Does dim ond rhaid gwrando ar Florence and the Machine neu First Aid Kit i glywed defnydd o’r fath o linynnau byw. Doedd hyn ddim yn newydd, o bell ffordd, felly – gwrandewch ar unrhyw gân disco, neu unrhyw sampl hip-hop – mae llinynnau’n holl bresennol. Yr hyn oedd yn wahanol y tro hwn, oedd ein bod yn defnyddio’r offerynniaeth ehangach hwn fel rhan greiddiol o’r broses o ysgrifennu cân. Efallai fod diffyg cyllid artistiaid Cymraeg yn golygu nad yw’n bosib iddynt dderbyn cefnogaeth cerddorfa neu offerynniaeth o’r fath, ac felly roedd y sain a grëwyd yn gwbl newydd. A dyma yw’r pwynt.

Mae’n digwydd o hyd – mae’r sîn yn ffynnu, ac yna’n distewi, ac yna’n ffynnu eto, o ganlyniad i’r ffaith fod grwpiau ac artistiaid yn tueddu i gyrraedd uchafbwynt yn eu poblogrwydd tua’r un pryd, ac nid oes digon o artistiaid eraill i gymryd eu lle wrth iddynt syrthio o’r brig. Ond nid oes yn rhaid i’r uchafbwynt hwnnw fod yr un fath bob tro. Nid oes rhaid i ‘hedleinio’ Maes B fod yn uchafbwynt. Nid oes rhaid ennill gwobr Selar i gyrraedd uchafbwynt. Rwan, mae na uchafbwynt newydd – chwarae â’r Welsh Pops Orchestra.

Unwaith eto, i buryddion clasurol, efallai bod arddull ffilmaidd y Welsh Pops yn gwneud i chi wingo drwy eich harpsichords mewnol, ond digwyddodd rhywbeth arbennig iawn wrth iddynt gynnig cyfeiliant i dri o grwpiau mwyaf ein cyfnod ar lwyfan yr Eisteddfod Genedlaethol. Ers i Geraint Bowen, taid Gwilym Bowen Rhys a llywydd pwyllgor Pabell Lên a Drama Eisteddfod Genedlaethol 1967 roi’r Blew ar lwyfan y babell y flwyddyn honno, ni fu i’r Eisteddfod fentro i gofleidio ein sîn roc i’r graddau hyn o’r blaen. Mae Maes B yn cynnig ghetto o gerddoriaeth boblogaidd Gymraeg bob blwyddyn ers 1997, a gigs Cymdeithas yr Iaith yn holl bresennol ers tro byd, ond dyma i chi foment – moment pan roddwyd ein hoff grwpiau ar lwyfan y PAFILIWN. Llwyfan y pafiliwn… NEWYDD.

Oes, mae arwyddion yn dod i’r amlwg sy’n datgan fod yr Eisteddfod yn barod i symud ymlaen i’r unfed ganrif ar hugain. Nid oedd modd anwybyddu llwyddiant a phoblogrwydd ysgubol grwpiau fel Swnami, Yr Ods a Candelas mwyach – roedd yn rhaid eu cofleidio, a hynny mewn steil. Unwaith eto, bu galw ar Owain Llwyd, cyfansoddwr a darlithydd ym Mhrifysgol Bangor i gamu i’r adwy gerddorol, a throi caneuon y grwpiau hyn yn gampweithiau arallfydol.

Mae’n debyg mai caneuon Yr Ods oedd yn rhoi’r sgôp cerddorol ehangaf i Owain a’i drefniannau – roedd y caneuon arafach yn galluogi iddo arbrofi. Roedd perfformiad dynamig arferol Candelas yn cyd-fynd â choreograffi naturiol y gerddorfa yn anhygoel (ac yn bennaf drawiadol am mai Osian ei hun oedd wedi gwneud y trefniannau). Ond, i mi, yr uchafbwynt oedd set Swnami. Eu perfformiad nhw oedd yn agor y noson, a’u perfformiad nhw a gododd y gynulleidfa ar eu traed a gwneud i ni fod eisiau mynd i lawr i’r tu blaen. Mae’n rhaid i mi gyfaddef – fi oedd y cyntaf ar fy nhraed, a hynny dim ond ar ôl rhagarweiniad y gerddorfa… Cymysgedd o edmygedd ac ambell beint. A i ddim i fanylder cerddorol, ond mi ‘nath yr adran bres yn rhagarweiniad Gwenwyn chwalu fy mhen i. Mi nes i, a channoedd o bobl eraill, brofi rhywbeth nad ydw i erioed wedi ei brofi o’r blaen – ein hoff ganeuon Cymraeg wedi eu troi yn drac sain byw o gymhlethdod cerddorol o’r safon uchaf. Mae’n saff dweud fy mod yn un o’r pobl mwyaf cenfigennus yn y byd am ychydig funudau – ond mi’r o’n i hefyd mor falch fod y grwpiau hyn, sydd wedi gweithio’n galed dros y blynyddoedd diwethaf i gyrraedd safon uchel iawn, yn cael cydnabyddiaeth i’r fath raddau. Ac mi’r oeddan nhw’n sicr yn mwynhau eu hunain. Moment hanesyddol – heb os.

Ac yna, ar nos Sadwrn olaf yr Eisteddfod, mi gawsom ni berfformiad clywedol a gweledol drawiadol gan Fand Pres mwya’r foment – Band Pres Llareggub. Roedd y grŵp a oedd yn hedleinio Maes B y tro hwn… yn FAND PRES! Os nad yw hyn yn brawf mai 2016 yw blwyddyn y crossover, ‘dwn i ddim be’ sydd. Mae cerddoriaeth boblogaidd Gymraeg yn tyfu i fyny y flwyddyn yma, ac yn cyrraedd uchelfannau na welwyd o’r blaen. Efallai nad yw’n cyflawni ein obsesiwn o dderbyn cydnabyddiaeth y tu hwnt i’r ffin, ac rwy’n gwybod, mae pawb wrth eu boddau yn clodfori’r SRG (a hynny oherwydd eu bod ofn ei cholli’n gyfan gwbl), ond ga’ i plis awgrymu ein bod ni wedi gweld rhywbeth anhygoel y flwyddyn yma?

Mae na safon newydd rwan. Safon gwbl newydd. Ac efallai mai electronig fydd y dyfodol, efallai mai grwpiau Ôl-ôl-bync hollol syml yw’r dyfodol – ond yn sicr, mae’r bar wedi codi, ac mae’n rhaid neidio’n uchel iawn i guro’r wefr a deimlwyd ym Mhafiliwn y Fenni nos Iau diwethaf. Fandiau ifanc, gyfansoddwyr ifanc, gerddorion ifanc, ydych chi’n barod am yr her?

Ar y Bysus!

GETHIN GRIFFITHS

Dewch i mewn i’r De Lorean, rhown y Flux Capacitor ymlaen, troed i lawr nes cyrraedd 88 milltir yr awr, ac awn yn ôl i 1985. Blwyddyn Doc a Marty, Reagan a Thatcher, Streic y Glöwyr, Live Aid a New Coke. Bu i ffôn symudol gael ei ddefnyddio am y tro cyntaf yn y D.U. ym mis Ionawr y flwyddyn honno, a phris peint yn 80c. Roedd diweithdra’n uchel, anhegwch yn ein cymdeithas, a llywodraeth Dorïaidd yn San Steffan…..  Felly, pam ydym ni’n mynd yn ôl i 1985?

Wel, am y rheswm mai ym 1985 y bu i Sgrech orffen cyhoeddi eu cylchgronau. Sgrech oedd taid (mabwysiedig, dim drwy waed) Y Selar, ac ar ôl dros saith mlynedd o gyhoeddi’n gyson am hynt a helynt sîn y cyfnod, daeth y fenter i ben. Golyga hynny, fod un o’u cyfraniadau mwyaf i’r sîn, hefyd, yn dod i ben. Y cyfraniad hwnnw, oedd eu nosweithiau gwobrwyo. Roedd Noson Wobrau Sgrech yn adnabyddus drwy’r wlad am hyrwyddo, beirniadu a chefnogi grwpiau, ond yn fwy na hynny, roeddent yn adnabyddus am eu cynulleidfa. Er i’r noson olaf honno ym 1985 gael ei chynnal yn y de, roedd y rhan fwyaf ohonynt wedi eu cynnal ym Mhafiliwn Corwen, ac roedd y nosweithiau’n denu ffans o bob cwr o’r wlad. Sut oedd denu pawb i Gorwen, felly? Mae’n bell o bob man, braidd, ‘dydy? Wel, un o’r ffyrdd mwyaf llwyddiannus oedd trefnu bwsiau. Reit, ‘da chi’n gweld lle ‘dw i’n mynd rwan?

Roedd ysgolion a cholegau’r wlad yn teithio dros fynyddoedd ac afonnydd mewn bysiau a oedd yn llawn o griw eiddgar, a oedd yn barod i fynd holl ffordd i Gorwen i weld eu hoff fandiau’n ennill eu gwobrau. Ewch i bori drwy hen rifynnau o Sgrech, cewch weld enwau’r rhai oedd yn dosbarthu’r cylchgronau ym mhob ysgol, yn ogystal â’r rheiny oedd yn trefnu’r bwsiau a gwerthu tocynnau ar gyfer y noson.

Beth am ddod yn ôl, rwan? Tro’r Selar ydy hi i gynnal noson wobrwyo erbyn hyn, a thro Aberystwyth ydy hi i lenwi bwlch Corwen. Ar yr ugeinfed o Chwefror, bydd cannoedd o bobl yn mynd ar eu pererindod i Undeb y Myfyrwyr, i un o nosweithiau mwyaf ein calendr. Ond sut mae cludo degau o ddisgyblion ysgolion o Arfon i lawr i Aber â’u dychwelyd yn ôl adref erbyn amser gwely? Wel, Siôn Gwyn, 16, o Landwrog, ger Caernarfon, sydd â’r ateb. Yn ysbryd y rhai a drefnodd lu o fwsiau i’w cyfoedion yn nghyfnod Sgrech, mae Siôn yn gyfrifol am drefnu cludiant ei gyd ddisgyblion i lawr i’r coleg ger y lli eleni. Pam mynd i ffasiwn drafferth? Aeth Sôn am Sîn i chwilio am yr ateb.

Llun

Sôn:     Diolch i ti am gytuno i gael dy gyfweld. Cyfweliad cyntaf Sôn am Sîn! Felly, ti ‘di trefnu bysiau ar gyfer dy ffrindiau – faint o bobl sydd gen ti i edrych ar eu hôl?

Siôn:    Mae ‘na gyfanswm o 147 o bobl yn dod i lawr, felly rwyf wedi llenwi tri bws. Mae nhw’n dod o 6 ysgol wahanol, a rhai yn dod o’r Brifysgol.

Sôn:     Be ‘di ystod oedran y bobl sy’n dod?:

Siôn:    Maen nhw i gyd rhwng 15 a 19.

Sôn:     Pam ‘est ti i’r ffasiwn drafferth?:

Siôn:    Y prif reswm yw er mwyn cael mwy o bobl i gefnogi’r Sîn Roc Gymraeg. Mae poblogrwydd Gwobrau Selar wedi cynyddu gymaint dros y blynyddoedd. Erbyn hyn, mae’r noson wedi dod yn un o ddigwyddiadau pwysig y calendr, felly roedd mwy a mwy eisiau dod. Roedd rhaid i rywun drefnu bws, felly!

Sôn:     Pa mor barod oedd y cwmnïau a wnest ti gysylltu gyda nhw i dy helpu?

Siôn:    Ni chefais broblem o gwbl wrth drefnu’r bysus, chwara’ teg. Roedd y cwmni yn gefnogol ofnadwy ac yn rhoi’r pris rhataf a oedd yn bosib.

Sôn:     Ge’st ti gymorth gan rywun i drefnu?

Siôn:    Mi’r oedd Y Selar yn gefnogol iawn, ac yn cynnig pob cyngor oedd ei angen er mwyn trefnu’r bwsiau. Hefyd, cefais gyngor gan Dewi Erwan, a oedd yn gyfrifol am drefnu’r bwsiau y flwyddyn diwetha’.

Sôn:     Ti ‘di trefnu o’r blaen? A ‘nei di drefnu eto?!:

Siôn:    Mi drefnais fws mini i 8 o bobl lawr i’r Gwobrau tua dwy flynedd yn ôl, ond dw’ i erioed wedi trefnu rhywbeth sydd angen tri bws o’r blaen! Gyda’r ffordd mae pethau ‘di mynd hyd yn hyn, mae’n bosib iawn y bydda’ i’n trefnu eto y flwyddyn nesaf. Dydy’r broses o drefnu heb fod rhy anodd, er, w’n i ddim os mai lwcus ‘ta trefnus ydw i, ond mae’n bosib iawn y byddai’n trefnu flwyddyn nesa!

Sôn:     Unrhyw dips i rywun sy’n trefnu?:

Siôn:    ‘Dw i’n siŵr mai’r tip gora yw bod yn drefnus! Gwnewch yn siŵr fod gennych gynlluniau pendant, megis dyddiadau ar gyfer derbyn blaendal, gwneud yn siŵr fod digon o fwsiau ar gael, ac yn y blaen. Mae’n bwysig iawn hefyd i adeiladau perthynas dda â chwmni’r bwsiau.

Sôn:     Faint o bobl sydd yn mynd i lawr i glywed y gerddoriaeth… yn onest?:

Siôn:    Dwi’n credu bod nifer fawr o bobl am fwynhau’r gerddoriaeth. Mae poblogrwydd y sîn wedi cynyddu gymaint dros y blynyddoedd. Mae’n help mawr hefyd fod yna gymaint o gigs yn cael eu trefnu yn ardal Caernarfon, megis Nosweithiau 4 a 6, Neuadd y Farchnad, ac yn y blaen. Dyna, rwy’n credu, sydd yn wan i lawr yn y de, yn ardal Caerdydd. Does dim llawer o gigs yn mynd ‘mlaen yno oni bai am ambell i un yn Clwb Ifor Bach. ‘Dw i’n meddwl, os y buasai ‘na fwy o gigs o amgylch Caerdydd, mi wnaiff poblogrwydd y sin gynyddu ymhellach.

Sôn:     Pwy fasa’ ti’n hoffi eu gweld yn ennill gwobr?:

Siôn:    Dwi wir yn gobeithio ‘neith Band Pres Llareggub ennill rhywbeth! Credaf eu bod wedi gweithio mor galed dros y flwyddyn ac yn dod â rhywbeth ffres i’r sîn. Gobeithio ‘neith Swnami ennill gwobr am albwm y flwyddyn, a phob lwc i Yws hefyd!

Sôn:     Mae ambell un wedi bod yn siomedig gyda’r rhestrau byrion. Oes rhywun wedi cael cam, yn dy dŷb di?

Siôn:    Dwi’n eitha siomedig na enwebwyd albwm Palenco ar gyfer albwm orau’r flwyddyn. Credaf ei bod yn un o albymau Cymraeg gorau’r flwyddyn, er bod hanner o’r record yn Saesneg. Mae eu sŵn yn unigryw, ac yn rywbeth mae’r sîn ei angen.

Sôn:     Mi’r wyt ti’n hoff iawn o drafod cyflwr y sîn, yn amlwg. Mi ‘ro i gyfle i ti grynhoi dy farn, i orffen! Pa mor llwyddiannus ydy’r sîn ar hyn o bryd?

Siôn:    Mae’n braf gweld gymaint o bobl ifanc yn dangos diddordeb yn nhalentau’r cerddorion Cymraeg, ond credaf y gall y sîn ddatblygu hyd yn oed ymhellach. Mae’n grêt gweld pobl ifanc yn llenwi gigs. Gyda bandiau fel Sŵnami yn chwarae yn ngŵyl TamboerPop yn yr Iseldiroedd, a Plu yn mynd allan i ŵyl yn Kansas, dim ond gwella wnaiff y sîn, yn fy marn i. 

Diolch i Siôn am ei amser. Roedd yn rhan, hefyd, o dîm a ddaeth yn fuddugol yng Nghwis Pop C2, Radio Cymru, felly, llongyfarchiadau mawr i ti!

Ydych chi’n trefnu bwsiau yn eich ardal chi? Mae croeso i chi adael sylw ar waelod y dudalen! Hefyd, beth ydych chi’n ei feddwl o Wobrau Selar eleni? Yw’r sîn yn cael ei adlewyrchu’n deg? Cysylltwch â ni ar Facebook, Twitter, neu isod.