Pedwar i’w Gwylio – Focus Wales 2018

CHRIS ROBERTS

logo focues

Fyddai bob amser yn edrych ymlaen at Fis Mai; cychwyn tymor y gwyliau! Ac un o’r rhai cyntaf yn y calendr yng Nghymru ydi FOCUS Wales yn Wrecsam. Gan ddefnyddio lleoliadau ar hyd y dref mae dros 200 o artistiaid yn mynd i fod yn perfformio dros dridiau’r ŵyl. Gyda phwyslais mawr ar fod yn ŵyl i ddarganfod cerddoriaeth newydd mae’n gallu bod yn anodd gwybod lle i ddechrau wrth ddewis pwy i’w gweld, ond, peidiwch â phoeni, mae Sôn am Sîn yma i helpu a dyma bedwar o ein pigion ni.


Chroma

Central Station / Dydd Iau 10fed o Fai / 20:15

Mae’r triawd roc o Bontypridd yn denu dilynwyr newydd gyda phob gig. Maent yn fand byw tynn ofnadwy gyda dealltwriaeth amlwg rhwng y cerddorion. Mae carisma Katie Hall y prif leisydd yn gryfder amlwg iddynt ond mae Liam a Zac, y gitarydd a’r drymiwr hefyd yn cael eu cyfle i fod yn ganolbwynt Chroma yn ystod eu set. Bydd Mis Mai yn gweld y band yn mynd ymlaen i chwarae yn Great Escape Festival a BBC Music’s Biggest Weekend sydd yn arwydd da eu bod nhw’n creu argraff ar bobl ddylanwadol yn y byd cerddoriaeth!


Virgin Kola

Un Deg Un / Dydd Gwener 11eg o Fai / 18:10

Dwi’n dipyn o sucker am fandiau sydd yn defnyddio hiwmor yn eu lyrics. Dim syndod felly fod sengl diweddaraf Virgin Kola am goginio wyau i ddarpar gariad wedi dal fy sylw. Mae’r ddeuawd o Wrecsam, sydd yn disgrifio eu cerddoriaeth fel pop amgen, yn siŵr o’ch gneud chi ddawnsio a gwenu, rheswm da i’w dal nhw yn Un Deg Un Nos Wener felly!


Boy Azooga

Central Station / Dydd Gwener 11eg o Fai / 00:00

Band y foment o blith line-yp yr wŷl, efallai, ydi Boy Azooga. Gyda’r senglau, Face Behind her Cigarette a Loner Boogie yn atynnu llawer o sylw i’r band, bydd yr hype train yn tynnu mewn i Central Station yn Wrecsam nos Wener. Bydd cyfle yn FOCUS Wales i gael rhagflas ar albym cyntaf y band 1,2 Kung Fu, cyn iddo ddod allan fis Mehefin. Mae’n debyg fydd pawb yn siarad amdanynt wythnos nesaf gydag ymddangosiad ar Later..with Jools Holland ar y gweill. Byddwch yn siŵr o edrych yn cŵl o flaen eich ffrindiau os allwch chi ddweud eich bod wedi eu gweld nhw’n barod! Yn ôl y sôn Boy Azooga oedd y band oedd pawb eisiau cael mewn i’w gweld nhw yn Diwrnod Darganfod Sŵn llynedd ac roedd eu gìg diweddar yn Clwb Ifor Bach wedi gwerthu allan, felly ewch draw mewn da bryd i osgoi siom.


Hana 2K

Tŷ Pawb / Dydd Sadwrn 12fed o Fai / 13:30

Pop ffres a cyfoes o Benarth yw’r ffordd berffaith i gychwyn eich diwrnod olaf yn Focus Wales. Mae cerddoriaeth Hana am berthnasau a phŵer merched yn swnio fel Spice Girls a Britney Spears wedi eu llusgo i 2018 drwy Calvin Harris a MK. Mi fydd Hana2K yn perfformio yn Tŷ Pawb, lleoliad newydd i’r ŵyl. Fe agorodd y ganolfan gelfyddydau newydd yn gynharach eleni felly mae’n gyfle da i gael busnesu o gwmpas hefyd!

I weld rhestr cyflawn o pwy sydd yn chwarae, pryd a lle, ewch draw i www.focuswales.com

Adolygiad: Le Kov gan Gwenno

BETH CELYN
Le Kov

Pan gododd y cyfle i adolygu Le Kov ‘nes i neidio amdano’n syth. Ro’n i’n fwy ecseited am albwm nesaf Gwenno Saunders nag o’n i am ‘Dolig, a ges i flas ar yr hyn i ddod yn y flwyddyn newydd yn y gig Canolfan Ucheldre yng Nghaergybi. Roedd yr egni ar y llwyfan rhwng Gwenno a’r band fel cyffur a phob cân yn dy adael di isio mwy. Yr uchafbwynt, heb os, oedd ‘Eus Keus’ – cân fachog a sasi am gaws. Do, mi ddarllenoch chi hwnna’n gywir. Cân am gaws a gafodd ei ysbrydoli gan yr hen ddywediad Cernyweg ‘eus keus’ sef ‘a oes caws’. Do’n i methu cael drinc y noson honno a finnau’n dreifio nôl a ‘mlaen i ben pellaf Môn, ond gadewais y gig wedi meddwi ar y soundscape anhygoel ro’n i newydd ei brofi, yn ysu am gael gafael ar yr albwm.

Cafodd Le Kov ei ryddhau ar yr 2il o Fawrth ar Heavenly Recordings, a rhaid cyffesu mai dau brofiad gwahanol iawn oedd profi’r gerddoriaeth yn fyw a gwrando ar yr albwm yn fy ‘stafell fyw. Ro’n i wedi disgwyl, wrth ei chwarae am y tro cyntaf, y baswn i’n ail brofi cyffro y noson arbennig honno yng Nghanolfan Ucheldre. Ffolineb oedd disgwyl y bydda i’n ail brofi gig byw yn fy nghartref rhai wythnosau wedyn, ond wrth chwarae Le Kov ar y foliwm uchaf posib (sori cymdogion), a chael bŵgi iddo fo rownd y tŷ (fel y bydd rhywun yn ei wneud), ges i fy atgoffa o’r ffaith amlwg mai dau brofiad gwahanol iawn ydi profi gig byw a gwerthfawrogi albwm wedi ei gynhyrchu.

Mae Le Kov yn syfrdanol, ac roedd cael profi y gampwaith yma’n fyw yn fraint. Mae Gwenno yn artist beiddgar a’r hyn mae hi’n ei wneud mor gyffrous. Nid yn unig ydi hi’n rhannu a normaleiddio Cernyweg trwy albwm pop, ond mae hi’n herio ffiniau cerddoriaeth gyfoes trwy’r bydoedd cerddorol mae hi’n ei greu. Mae Le Kov yn golchi drosta ti o’r eiliad ti’n dechrau gwrando, a gair fydd wastad yn codi pan y bydda i’n trafod Gwenno ydi soundscape. Mae hi’n dy wahodd di i mewn i’w soundscape unigryw ei hun a’n dy ail-fedyddio di, mewn ffordd, gyda’i gweledigaeth greadigol.

Mae gwrando ar Le Kov fel dianc i ryw fyd 70aidd seicadelig yn frith o drawsacennu ac alawon bachog. O hud ‘Tir Ha’ Mor’, hwyl ‘Eus Keus’ i ryfeddod ‘Herdhya’, chewch chi ddim eich siomi gan yr amrywiaeth. Y peth mwyaf cyffrous am Le Kov yw’r wefr o fedru ymgolli mewn iaith sydd yn teimlo’n gyfarwydd ond eto mor ddiethr i ni’r Cymry Cymraeg. Er bod pellter daearyddol yn ein gwahanu, mae hanes yn cysylltu Cernyw a Chymru a’n heithioedd yn gwreiddio o’r un lle. Mae’r albwm yn mynd â ni ar daith amgen gan gyfleu yn gerddorol y catalydd a ysbrydolodd Gwenno i greu yr albwm, sef teithiau awyren yr artist Peter Lanyard dros Gernyw. Gallwn glywed synau cerddorol yn dynwared sŵn injan yn nechrau ‘Hi a Skoellyas Liv a Dhagrow’, ac yn achlysurol drwy’r albwm, yn cyfleu yr hediadau hyn. Artist oedd Lanyard a geisiodd adlewyrchu hanes Cernyw yn ei beintiadau haniaethol. Teithiodd dros Gernyw i geisio cael golwg gwell, mwy manwl, o’r tirwedd.

Mae Gwenno yn cynnig tirwedd newydd sbon i ni fel Cymry Cymraeg trwy greu albym pop Cernyweg. Mewn ffordd mae hi’n bwydo ein dealltwriaeth o’n hunaniaeth a’n cryfhau ein cysyniad o sut beth yw perthyn, a bodoli, o fewn cymdeithas leiafrifol. Mae cyd-destun ehangach i’n Cymreictod, ac mae ein teulu Celtaidd yn ymestyn ymhellach na’r ffin. Dydi’r Gernyweg ddim yn rhwystr. Mae’n agor deialog a’n dangos pŵer a gallu un llais, llais Gwenno, i herio trwy gerddoriaeth. Mae ei grym yn amlwg o’r sylw mae Le Kov wedi ennill yn y cyfryngau, o Lundain i Efrog Newydd!

A ninnau bellach yn oes o senglau a rhestrau chwarae, os gwrandewch chi ar unrhyw albwm yn ei gyfanrwydd yn 2018 sicrhewch mai Le Kov sydd yn hawlio sylw eich clustiau. Mae Gwenno yn artist sydd yn rhoi cymaint i’w chynulleidfa a dydi’r miwsig, na’r naratifau, yn tawelu unwaith i’r crynoddisg, neu’r feinyl, stopio troi.

 

Oes gan gerddorion Cymru dueddiad i’w chwarae hi’n saff er mwyn plesio eraill?

Mae’r drafodaeth am gyflwr beirniadaeth gerddorol yng Nghymru yn parhau, ac mae Elis Derby yn defnyddio ei erthygl gyntaf ar gyfer SaS er mwyn ei dweud hi fel y mae hi am y mater.

Elis Derby.jpg

ELIS DERBY

Heb amheuaeth bu 2017 yn flwyddyn hynod ffrwythlon i gerddoriaeth Gymraeg, o gyweithiau newydd gan rai o’n grwpiau mwyaf adnabyddus (Yws Gwynedd a’r Eira yn enghreifftiau), i’r holl fandiau newydd cyffrous ddaeth i’r amlwg, megis Serol Serol, Pasta Hull, Adwaith, a Gwilym; beth fydd gan 2018 i’w gynnig felly?

Wrth gwrs, wrth greu a rhyddhau cynnyrch, mae ymateb cynulleidfa yn cael ei ystyried o ddifrif gan y mwyafrif o artistiaid – boed ar ffurf ffigyrau gwerthiant, nifer y gwrandawiadau ar safleoedd ffrydio, neu faint y dorf sydd yn mynd i gigs. Does dim modd osgoi beirniadaeth, boed yn bositif neu negatif, ond dwi’n teimlo ar adegau bod gennym dueddiad fel Cymry i ganmol artistiaid am eu gwaith, heb boeni llawer am ei ansawdd, ‘oherwydd ei fod o’n Gymraeg’, a dyma sy’n codi’r cwestiwn; oes rhaid i hyn fod?

Mae’r Gymraeg yn un o ieithoedd hynaf Ewrop ac yn hollbwysig i’n hunaniaeth fel cenedl, felly yn naturiol, mae sicrhau ei pharhad yn flaenoriaeth, e.e. drwy gefnogi mentrau iaith, busnesau Cymraeg lleol, ac wrth gwrs, drwy ei defnyddio o ddydd i ddydd. Mae hi’n ymddangos bod annog a chefnogi artistiaid Cymraeg yn hanfodol i sicrhau ei pharhad. Ydi hi felly yn anfoesol i gyflwyno beirniadaeth negyddol, neu fynd yn erbyn cynnyrch a gyflwynir yn y Gymraeg? Mewn gwlad mor fach gyda diwylliant mor gyfoethog, a ddylsen ni fod yn cefnogi ac edrych allan am ein gilydd yn hytrach ‘na ffeindio esgus i wrthdaro?

O brofiad personol yn perfformio/recordio yn y Gymraeg, rwy’n gallu gwerthfawrogi beirniadaeth, hyd yn oed os yw’n anffafriol. Wedi’r cyfan, mae gan bawb yr hawl i leisio barn, a gall beirniadaeth wael arwain at eich datblygiad fel cerddor, a’ch galluogi i ddysgu o’ch camgymeriadau. Mae gan yr agwedd bod angen cefnogi a chanmol rhywbeth ar y sail ei fod o yn Gymraeg y potensial i fod yn hynod niweidiol i ddiwylliant Cymru, gyda’r cyfryngau yn dueddol o anwybyddu neu hyd yn oed geisio tawelu unrhyw un sy’n lleisio barn sydd yn groes i beth maent eisiau ei glywed. Un enghraifft sydd wedi ei drafod ar y blog yma yn barod yw’r stŵr yn dilyn uwchlwythiad ‘Geith Bryn Fon Fynd i Ffwcio’ i Soundcloud gan Pasta Hull. Roedd yr ymateb yn un cymysg: nifer yn diawlio unrhyw un oedd â’r wyneb i ddweud gair drwg am “Bryn ni”, ac eraill yn ei ystyried fel chwa o awyr iach am beidio’i chwarae hi’n saff drwy greu cynnyrch ‘radio gyfeillgar’.

Wrth edrych ar hanes cerddoriaeth yr ugeinfed ganrif yn gyffredinol, roedd y genres cerddoriaeth sy’n cael eu hystyried erbyn heddiw fel rhai hanfodol i’r holl ddatblygiad, ar y pryd yn mynd yn groes i’r ‘prif lif’. Er enghraifft, roedd caneuon Roc a Rol y 50au ar y pryd yn cael eu gweld yn rhywbeth bygythiol i’r genhedlaeth hŷn, ond yn eithriadol o gyffrous i bobl yn eu harddegau. Roedd hi’n sefyllfa debyg pan ymddangosodd cerddoriaeth punk ynghanol y 70au, ac yn y 90au roedd yna bwysau i ddewis ar ochr pwy yr oeddech chi; Blur ta Oasis?

Gwrthdaro a thrafodaeth o fewn y sin gerddorol sy’n ei gwneud yn ddifyr ac yn iach, gan ei fod o leiaf yn ysbrydoli mwy i gyfrannu, gan achosi esblygiad cyson. Hyd yn oed yng Nghymru, motif band fel Edward H. Dafis oedd bod yn wrthbwynt i’r caneuon acwstig poblogaidd oedd o gwmpas ar y pryd, gan synnu cynulleidfaoedd gyda’u perfformiadau bywiog, eu synau gitar trwm a’u lyrics awgrymog. Ac yn ddiweddarach, ymddangosodd bandiau fel yr Anrhefn i drio ‘topio’ hynny gyda lyrics mwy eithafol. Erbyn hyn wrth gwrs, mae’r ddau fand hwn yn cael eu hystyried fel rhai o fandiau gorau Cymru erioed. Daw enghraifft mwy diweddar o Ŵyl Gwydir 2014 (heddwch i’w llwch): clywed Iwan Fôn o’r Reu yn sgrechian i’r meic yn ystod eu perfformiad, “Pwy sy’n licio Bromas? ACHOS DWI FFOCIN DDIM!”, gan gyfeirio at y band o Gaerfyrddin. Mewn gwlad sydd ar adegau yn ymddangos fel cenedl sy’n gaeth i nostalgia, mi ddylien ni fod yn croesawu syniadau newydd yn hytrach na’u distewi. Gallwch hyd yn oed ei ddehongli fel codi ymwybyddiaeth! Pam bod angen mynd dros ben llestri pan gyflwynir barn sydd yn mynd yn erbyn y graen? Cyn belled â bod artistiaid Cymraeg dal i ryddhau cynnyrch, be di’r otch?