Lewys – Y Dyn, y Band, y Dyfodol

OWAIN WILLIAMS

Lewys

Nid fi yw’r cyntaf, ac yn sicr nid yr olaf, i ddatgan fy nghyffro am Lewys fel un o artistiaid mwyaf blaenllaw y sîn Gymraeg ar hyn o bryd. Wedi rhannu sawl ‘DM’ dros wefannau cymdeithasol, teimlais ei fod yn naturiol i holi pensaer y prosiect, Lewys Meredydd, am eu deunydd hyd yma. Er mai deunaw oed yn unig yw’r gŵr chwilfrydig o Ddolgellau, mae’n amlwg  ei fod yn ei elfen yn trafod elfennau artistig gwahanol sydd ynghlwm â’i gynnyrch.  

I ddechrau, diolch am gytuno i rannu dy gyfrinachau a dy syniadau hefo fi! Er mai’r enw ‘Lewys’ sy’n cael ei ddefnyddio, bosib bod rhai yn ymwybodol bellach mai band ydych chi! Lle da i ddechrau felly yw cyflwyno gweddill y band…

Mae ‘na 6 aelod o’r band erbyn hyn, gyda phwy bynnag sy’n cymryd rhan yn y gigs yn cylchdroi yn dibynnu ar argaeledd. Ond, ar gyfer ein gigs diweddar – Iestyn sy’ ar y dryms, Owain ar y bas, Ioan ar y gitâr flaen, a minnau wrth gwrs yn canu ac yn chwarae’r gitâr.

Cŵl. Ti’n amlwg yn gwario llawer o amser yn perffeithio’r strwythur a’r synau sydd i’w clywed ar y senglau. Sut wyt ti’n mynd o’i chwmpas hi i ‘sgwennu trac newydd?

Dwi fel arfer yn gwario lot o amser yn loopio gwahanol syniadau tan dwi’n dod ar draws wbath cŵl. Ar ol hynny, dwi’n creu demo bach munud a hannar yn fy stafall wely, cyn ei ddatblygu i fod yn gân gyflawn o fewn mis neu ddau (yn dibynnu ar faint o amser sbar ‘sgenai!). Dwi’n gyrru’r demo i Yws (Gwynedd) Côsh ac mae o’n trefnu dyddiadau i’w recordio hi’n iawn efo Rich Roberts yn Stiwdio Ferlas, Penrhyndeudraeth.

O ran y trefniant cynhyrchu yn y stiwdio, oes yna fformiwla benodol?

‘Mond fi a Iestyn sydd yn mynd. Ma’ Iestyn yn ddiawl o ddrymar da a dwi’n lwcus iawn i’w gael o yn y band. Wrth gwrs dwi’n creu rhyw fath o amlinelliad o ran pa fath o drac dryms dwisho ar y gân, ond mae gynno fo’r ddawn i’w datblygu hi a chynnig syniadau eraill, gwell. Unwaith mae’r trac drymiau ‘di gorffen, dwi’n tracio popeth arall dachi’n glywed ar y senglau – bas, gitâr, llais, lleisiau cefndir, synth.

Symud ymlaen o’r elfen gyfansoddi, ydi’r geiriau’n llifo yn yr un modd?

Dwi’n hoff iawn o ysgrifennu’r gerddoriaeth ar gyfer y caneuon, ond fy mhroblem i ydi ysgrifennu geiria’ mewn amser call! Geshi bach o help gan Yws ar y sengl ddwytha’ ‘Camu’n Ôl’ – ddaeth o draw i Dŷ Siamas, Dolgellau am sesiwn ‘sgwennu bach. Pan dwi’n ‘sgwennu ar ben fy hun, dwi’m yn dueddol o ‘sgwennu am unrhywbeth yn benodol – os oes ‘na rywbeth bach yn dod i’r meddwl, nai ‘sgwennu fo lawr, tan dwi’n cyrraedd y pwynt lle allai roi’r holl linellau at ei gilydd i greu cân!

Er mai tair sengl yn unig sydd allan ar hyn o bryd, bosib bod eich dilynwyr yn gyfarwydd gyda’r sain indie yn barod. Sut hwb ydi o i weithio efo label Côsh?

Mae bod yn rhan o deulu Côsh wrth gwrs wedi bod yn help mawr i mi dros y flwyddyn ddiwethaf. Hebddynt, mi fuaswn i dal yn fy ystafell wely yn neud beats bach fel hobi! Mae Côsh wedi galluogi i mi dyfu a chryfhau fel artist, a dwi’n hynod ddiolchgar am y gefnogaeth. Mae gan Yws ffydd go gryf yndda i a bandiau ifanc eraill y sîn – boi da ‘dio!

Awn ni yn ôl i’r sengl gyntaf gafodd ei rhyddhau ym mis Chwefror, ‘Yn Fy Mhen’. Fe gafodd hi ymateb gwallgo’ yn nhermau ffrydiau Spotify ac ati. Oedd hyn yn ddisgwyliedig?

Doeddwn i wir ddim yn disgwyl yr ymateb ges i pan gafodd ‘Yn Fy Mhen’ ei ryddhau ar ddechrau’r flwyddyn. O ystyried mai fy sengl gyntaf oedd hi, roedd y gefnogaeth a’r ganmoliaeth ges i yn wych, ac mae hi’n well byth ei bod hi’n ffefryn gan y gynulleidfa mewn perfformiadau byw erbyn hyn!

Gyda’r ail sengl ‘Gwres’ yn denu sylw’r blog ‘comeherefloyd’ a’r sengl diweddara’ ‘Camu’n Ôl’ yn hawlio trac yr wythnos ar Radio Cymru (yn ogystal â chefnogaeth Estrons ar Twitter!) – cafodd hyn wared ar unrhyw bryderon ynglŷn â dilyniant i ‘Yn Fy Mhen’?

Felly, roeddwn i wastad wedi meddwl fod gan ‘Gwres’, yr ail sengl, job fawr i’w wneud – roedd hi’n sŵn gwahanol iawn i’r cyntaf, ac roedd llawer o gystadleuaeth pan gafodd hi ei ryddhau ym mis Gorffennaf. Ond, i’n syndod i (dwi’n dueddol o fod yn pessimistic iawn wrth feddwl am fy ngherddoriaeth!), fe gafodd y gân lawer iawn o sylw – gan flogiau di-Gymraeg, a chynhyrchwyr Radio Cymru. Pwrpas ei sgwennu hi rili oedd cael bangar gwylia’ haf i gystadlu yn erbyn y gweddill! I mi, roedd Camu’n Ôl yn drywydd gwahanol eto – ambient a chill – ac o bosib oedd hi’n bach o risg i’w rhyddhau hi fel sengl. Ond roedd yr ymateb ges i yn wych eto.

Mae’n wir dweud bod y traciau hyd yma yn dilyn yr un naws – melodïau chwareus math rock sy’n rhannu elfennau tebyg i Antidotes, Foals neu albwm Wolfgang Amadeus, Phoenix. O ran dy ddylanwadau, yng Nghymru a thu hwnt, pwy sy’n dy ysbrydoli?

Foals, yn enwedig eu halbwm ‘Antidotes’, yw un o fy nylanwadau pennaf – ‘Yn Fy Mhen’ yw’r enghraifft fwyaf amlwg o hyn efallai! Ti’n iawn hefyd fy mod i’n hoff iawn o sŵn a rhythmau bandiau math rock tebyg i Totorro neu American Football. Dwi’n trio plethu petha’ fel’na efo fy niddordeb mewn artistiaid eraill o wahanol arddulliau megis Ben Khan, Thundercat, Tom Misch, a Rage Against The Machine. Mae rhythm, i mi, yn elfen bwysig o’r broses ‘sgwennu – dwisho gallu neud i bobol ddawnsio! O ran dylanwadau o Gymru, dwi’n hoff iawn o Mellt, Boy Azooga, ac Estrons – tri band sydd efo sŵn amrwd, ond tynn iawn. Mae cynhyrchiad eu caneuon nhw yn siwtio eu delwedd a’u cymeriad i’r dim.

Wrth ddilyn dy gyfrifon cymdeithasol, awgrymir mai eich set yng Ngŵyl Sŵn eleni yw uchafbwynt y band hyd yma, cytuno?

Oedd hi’n ffocin class! Na, siriys, oddo’n anhygoel – a gwych i weld y dorf yn raddol yn tyfu wrth i’n set fynd yn ei flaen. Roedd hi’n brofiad bythgofiadwy, gobeithio awn ni lawr i Gaerdydd eto’n fuan!

Ynglŷn â’r set byw bellach, w’ti’n barod i rannu ambell o gyfrinach gyda’r rhai sydd heb dy weld eto?!

I ddeud y gwir, dwi’n uffernol o araf yn sgwennu caneuon! Mae ‘na lot o demos wedi eu recordio, ond mae’n stori arall trio cael y band at ei gilydd i ddysgu’r stwff! Mae ‘na flas bach o gan ychydig yn drymach i gloi’r set, fyddech chi’n falch o glywed! Wrth gwrs dani’n chwarae’r caneuon sydd allan yn barod, ond hefyd dani’n chwarae’r gan gynta’ neshi ‘sgwennu sef ‘Adnabod’ reit ar y diwedd. Dani’n edrych ‘mlaen at chwarae honno yn Wrecsam! Mae’r band a finna’ yn joio chwarae cwpl o cyfyrs hefyd tra dwi’n brysur yn sgwennu caneuon i gymryd eu lle! Gallwch chi weld blas o’n fersiwn ni o Two Steps Twice gan Foals ar Twitter (@LMeredydd).

Neis neis. Ar dy dudalen SoundCloud, mae awgrym dy fod yn arbrofi a’r sain indie, lo-fi sy’n boblogaidd ar y blogiau cerddorol heddiw – ydi hyn yn fwriadol ac yn awgrym o newid cyfeiriad bosib?

Gellir dweud hynny. Mae ‘na lot o lwybrau allai gymryd efo’r holl beats byr dwi’n gynhyrchu adra yn fy amser sbâr… Mae Yws wedi cynnig y syniad o ryddhau EP lo-fi hip-hop o dan enw arall neu mae’n bosib eu cynnwys nhw ar albwm ‘Lewys’ fel math o interludes. Mae hi’n rhy gynnar i ddweud ar hyn o bryd. Os bydd fy sŵn cyffredinol i yn datblygu i fod yn fwy lo-fi, bydd hynny’n digwydd yn ei amser ei hun!

Oes yna unrhyw gigs ar y gorwel?

Ma’n gig nesa’ ni yn Nhŷ Pawb yn Wrecsam, ar y 1af o Ragfyr. Dani di bod yn edrych ymlaen yn arw at y gig yma, gan mai ein gig gyntaf yn y gogledd yw hi mewn gwirionedd! Dwi wastad yn chwilio am lefydd newydd i gigio ac i ymestyn ein cynulleidfa ac mae hyn yn gyfle da i wneud hynny. Yr wythnos ar ôl hynny, ar y seithfed o Ragfyr, dani adra yn Nolgellau yn chwarae set fach yn noson siopa hwyr y dre’. Da ni’n gobeithio gigio’n aml wedi hynny ond yn y dyfodol pell, byddem yn dychwelyd i Wrecsam fel rhan o ŵyl FOCUS Wales (Saith Seren Wrecsam, 9:50pm, Mai 17eg).

Ac yn ola’, y cwestiwn mae pawb isho’r ateb iddo: Oes yna fwriad i ryddhau albwm?!

Wrth gwrs! Mis Mai 2019 yw’r dyddiad sydd gennym mewn cof ar hyn o bryd felly gwyliwch y gofod am gyhoeddiad bach dechrau flwyddyn nesaf!

Pedwar i’w Gwylio – Sŵn 2018

CHRIS ROBERTS

Logo-Pink-swn

Ers dros ddegawd bellach, Gŵyl Sŵn yw uchafbwynt Mis Hydref ar galendr cerddorol Cymru. Gyda gwyliau’r haf yn teimlo’n bell i ffwrdd, mae cyfle i grwydro o lwyfan i lwyfan cyn mynd yn ôl i wely go iawn yn dod mewn da bryd i stopio’r felan aeafol rhag cicio mewn! Mae Swn yn rhoi pwyslais cryf ar ddarganfod cerddoriaeth newydd, felly gadewch i ni eich rhoi chi ar ben ffordd wrth gynllunio eich penwythnos!


Adwaith

Tramshed / Dydd Mercher, 17eg Hydref / 20:45 

Tydi penwythnos ddim yn ddigon i gynnwys Gŵyl Sŵn i gyd felly mae’r hwyl yn dechrau Nos Fercher yn y Tramshed. Mae’n werth mynd draw i weld Patblygu, Halo Maud, Gwenno a band y foment – Adwaith. Mae darllenwyr selog y blog yn hen gyfarwydd ag Adwaith bellach, wedi i ni eu henwi yn Band y Flwyddyn llynedd, ond mae eu halbwm cyntaf, Melyn, yn profi bod y triawd yn parhau i gyffroi. Maent wedi derbyn clod ar flogiau di-ri am y casgliad, ac ar ganol taith o’r D.U hefo Gwenno. Heb os, bydd llawer iawn o benodau lliwgar yn hanes Adwaith – peidiwch â cholli’r un yma!

 


The Orielles

Neuadd Fawr / Dydd Iau, 18fed o Hydref / 19:30

Gyda Gwenno, Boy Azooga a Confidence Man ymysg eu hartistiaid mae label Heavenly yn gofalu am artistiaid o safon. Nid oedd mentro gwrando ar albwm cyntaf The Orielles yn risg, felly, pan ddaeth allan yn gynharach eleni. Mae Silver Dollar Moment yn llawn rhythmau ffynci a melodiau hafaidd ond nid ydynt yn ofn bod ychydig yn fwy blaengar ‘chwaith. Dreampop perffaith! Bydd hi’n werth i unrhyw ffans o Drenge a Rolling Blackouts Costal Fever gyrraedd yn gynnar i weld The Orielles, yn ogystal ag unrhyw ffans Super Furry Animals sydd eisiau ffeindio hoff fand newydd hefyd!

 


Lewys

The Moon/ Dydd Sadwrn 20fed o Hydref / 17:30

Prin iawn yw’r cyfleoedd wedi bod i weld Lewys a’i fand hyd yma, ond mae ei senglau cynnar wedi gwneud mwy na digon i danio ein chwilfrydedd. Mae arddull yr artist ifanc o Ddolgellau yn plethu synau indie gydag elfennau electroneg, sydd yn atgoffa gwrandawyr ychydig o Jack Garratt neu Friendly Fires – cerddoriaeth indie disco! Mae Lewys wedi ei arwyddo i Recordiau Côsh a bydd ffans o fandiau eraill y label fel Gwilym yn siŵr o ffeindio digon i’w fwynhau yma.

 


Estrons

The Old Market Tavern / Dydd Sadwrn, 20fed o Hydref / 22:15

Pan ddaeth sengl gyntaf Estrons, ‘C-C-Cariad’, allan fel y gân gyntaf yng nghlwb senglau newydd Y Selar yn 2014, roedd yn chwa o awyr iach. Roedd egni ac agwedd y band wedi gwneud argraff barhaol. Bu’n rhaid disgwyl yn hir am eu halbwm cyntaf, ond braf oedd clywed You Say I’m Too Much, I Say You’re Not Enough fis diwethaf. Mae’n gasgliad sydd yn dangos agweddau amrywiol y band, gyda chaneuon arafach ymysg y rhai sydd yn nodweddiadol o natur egniol y band. Un rheswm, mae’n debyg, i’r albym gymryd cyhyd i ein cyrraedd ydi bod Estrons wedi bod oddi ar ffordd am y rhan helaeth o’r bedair blynedd diwethaf. Golyga hyn bod eu perfformiadau byw erbyn hyn yn rai sydd yn werth i’w gweld. Byddent yn sicr yn ffordd wych o orffen penwythnos o gerddoriaeth byw yng Nghaerdydd!

 

Sôn Am Sîn ac Alffa

Yn y podlediad yma ma’ Chris a Geth yn croesawu Dion a Siôn o Alffa i stiwdio Sôn am Sîn. Dani’n trafod pob dim o dechnegau ysgrifennu i bel-droed!

Mae’r ddau o Lanrug wedi profi dipyn o lwyddiant yn eu gyrfa byr hyd yma. Fe ddaeth Allfa yn gyntaf yn Brwydr Y Bandiau Maes B yn 2017 ac wedi eu dewis fel un o 12 Gorwelion ar gyfer 2018. Erbyn hyn wedi arwyddo i Recordiau Côsh mae eu sengl gyntaf gyda’r label, Gwenwyn, wedi profi’n lwyddiant ar Spotify ac mae Dion a Sion rwan yn gweithio ar eu albym cyntaf.

Pedwar i’w Gwylio – Eisteddfod 2018

CHRIS ROBERTS

4ig Steddfod

Mae hi’n wythnos Eisteddfod unwaith eto! Golyga hyn ein bod ni’n gallu ymgolli’n llwyr mewn cerddoriaeth drwy’r dydd a drwy’r nos yng Nghaerdydd – bendigedig! Mae digonedd o ddewis wedi ei drefnu gan yr Eisteddfod ei hun lawr yn y bae ond mae yno lwyth o bethau gwych yn digwydd ar hyd a lled y ddinas hefyd gan gynnwys gigs nosweithiol Cymdeithas Yr Iaith yn Clwb Ifor Bach a gigs cudd SHWSH. Gallai fod yn anodd gwybod lle i ddechrau ar ddewis pwy i weld felly i’ch rhoi chi ar ben ffordd dwi wedi dewis pedwar uchafbwynt – welai chi yna!


Cadno

Clwb Ifor Bach / Dydd Sul, 5ed Awst / 19:30 

Gyda’r Eisteddfod Genedlaethol yn y brif ddinas mae’n braf gweld gigs Cymdeithas Yr Iaith yn Clwb Ifor Bach. Mae’n deg dweud fod y clwb yn lleoliad eiconig ar gyfer cerddoriaeth byw gyda gigs gan enwau bach a mawr yn digwydd yno drwy gydol y flwyddyn. Mae Cymdeithas wedi llunio line-up arbennig o gigs, i gyd gyda naws arbennig – a phosteri cŵl i bob un hefyd! Fy newis i o blith y nosweithiau ydi’r gig ar gyfer talentau Caerdydd ar y Nos Sul. Roedd Cadno yn un o’r uchafbwyntiau yng ngwobrau Selar ychydig fisoedd yn ôl. Mae gan Rebecca Hayes, y prif lesiydd llais anhygoel sydd yn ganolbwynt gwych i’r tiwns sydd gan y band.


Mellt

Porter’s / Dydd Mercher, 8fed o Awst / 21:00

Er bod mwy na digon yn cael ei drefnu gan Yr Eisteddfod mae’n braf gweld gigs yn digwydd ar y cyrion hefyd i greu bwrlwm o gwmpas y brifwyl ac mae yno gigs ymlaen yn Porter’s ar y Nos Fercher a’r Nos Iau. Rydym ni wrth ein boddau gydag albwm Mellt, ‘Mae’n hawdd pan ti’n Ifanc’ yma yn Sôn am Sîn – mae’n llawn o tiwns cyflym, bachog a chyffrous ac mae gan y band ddigon i’w ddweud. Mae yna lot o gyfleodd i weld Mellt dros wythnos yr Eisteddfod (a dwi’n siŵr wnai weld nhw fwy nac unwaith!) ond yn Porter’s ydi fy top tip i, mae’n gyfle da i fynd a darganfod rhywle arall yn y brifddinas.

 

 


Diffiniad

Llwyfan y Maes / Nos Wener, 10fed o Awst / 21:00

Efallai ei fod o ychydig yn amlwg i ddewis y band sydd yn cloi llwyfan y maes ar y nos Wener ond Oh My Life! Dwi’n edrych ymlaen at weld Diffiniad! Mae yno nifer o artistiaid wedi denu a phlesio cynulleidfa enfawr yn y slot yma ers i Edward H ei wneud yn thing nôl yn 2013 ond dim ond Jarman oedd wir yn fy nghyffroi i – tan wân. Heblaw am gig cudd ychydig wythnosau yn ôl tydi Diffiniad heb berfformio’n fyw ers i ni gychwyn mynd i gigs felly mae’r disgwyliadau yn uchel ar gyfer hon! Disgwyliwch lot o ddawnsio, lot o hwyl a lot o ffync!


Y Reu

Maes B / Nos Wener, 10fed o Awst / 00:50

Y Reu ydi  un o fandiau byw mwyaf cyffrous Cymru. Ni allwch dynnu eich llygaid oddi wrth berfformiadau carismatig Iwan Fôn ac mae’r gerddoriaeth yn siŵr o’ch gorfodi i ddawnsio a neidio. Mewn gigs diweddar mae Y Reu wedi bod yn perfformio nifer o ganeuon newydd ac nid ydynt yn siomi. Maent yn ychwanegu fwy o amrywiaeth i’r set o ran tempo ac ymdeimlad sydd yn mynd a pherfformiadau’r band i’r lefel nesaf. Mae Y Reu wastad yn un o uchafbwyntiau Maes B a bydd ei set ar dop y bil Nos Wener ‘leni ddim gwahanol.

 

Adolygiad: 1, 2, Kung Fu gan Boy Azooga

Owain Williams

Nid yw albwm cyntaf Boy Azooga yn albwm cyntaf arferol. Owain Williams sydd yn egluro pam!

Boy-Azooga-1-2-Kung-Fu

Pan laniodd Loner Boogie ar fy rhestr chwarae, doedd dim modd ei symud nac anghofio’r melodi disco amlwg.  Y riffs trwm, y dryms dwys a’r geiriau heintus oddi ar y trac hwn greodd y wefr i danio’r disgwyliadau am yr albwm oedd i ddod. Ers hynny, mae’r albwm wedi byw yn fy nghlustiau am dair wythnos – sydd yn ei hun yn profi bod 1, 2, Kung Fu yn cyrraedd uchelfannau’r awgrymiadau cynnar. Mae rhai yn ‘laru ar yr ‘indie kids’ sy’n honni eu bod yn gyfarwydd ag artist misoedd os nad blynyddoedd o flaen llaw eu dyfodiad o’r sîn tanddaearol, tra bod eraill yn ymuno a’r don yn ddiymwybod – a dyma’n union sydd wedi digwydd gyda Boy Azooga. Er mai mis Mehefin yn unig ydi hi, gweler honiadau’n barod bod albwm o arddulliau cymysg y pedwarawd o Gaerdydd yn haeddu clod a chydnabyddiaeth arbennig. Yn fwriadol, ysgrifennaf yr adolygiad yma cryn dipyn o amser wedi rhyddhad yr albwm – am y rheswm ei bod hi’n gasgliad o ganeuon sy’n gwthio sawl ffin ddychmygol cerddoriaeth ac felly’n cymryd llawer mwy na’r gwrandawiad cyntaf i’w gwerthfawrogi’n gyfan.

Yn ôl pob tebyg, rydych yn gyfarwydd â churiad ffync-roc Face Behind Her Cigarette ond dilynai Davey Newington a’i gyd-gerddorion lwybr annisgwyl gyda’r albwm, sydd yn ein tynnu i aml-gyfeiriad gan gynnwys elfennau o psychedelia, jazz a’r pop-synth poblogaidd cyfoes – arddulliau sydd wedi chwalu fy nisgwyliadau’n llwyr. Mae posib dadlau mai ‘mixtape’ yw’r albwm wrth i’r traciau’n llifo i mewn i’w gilydd yn ddiymdrech gan ei gwneud yn amhosib gwrando ar y caneuon yn annibynnol. Wrth wneud gwaith cefndirol am Boy Azooga, sylweddolais mai dyma’n union oedd y bwriad –  creu cyfanwaith o arddulliau ac offeryniaeth gyferbyniol, sydd yn llwyddo rhywsut i blethu efo’i gilydd i doddi’n clustiau. Dyna sy’n ei gwneud yn albwm mor ddiddorol.

Breakfast Epiphany sy’n agor yr albwm ac yn ein croesawu’n gynnes – y synau adeiladol a pharadwysaidd yn ein llusgo i mewn i daze anymwybodol sy’n ein dal yn synfyfyrio’n bell wrth ailadrodd y geiriau ‘Gotta take my time ‘til time takes mine away’ –  geiriau ddaeth i ffrwyth tra oedd Newington yn byta ei Weetabix – sy’n dangos bod Newington yn ‘ysgrifennwr’ naturiol. Dilynir y dechreuad breuddwydiol i’r swnami o ffrwydradau pyncaidd gan Loner Boogie a Face Behind Her Cigarette. Gellir dadlau mai albwm arbrofol yw 1, 2, Kung Fu gyda’r traciau pontio megis Walking Thompson’s Park yn rheoli tempo’r casgliad – ac er eu bod yn plethu’r prif ganeuon, i mi, maent yn amharu ar yr alwbm fel cyfanwaith.

Gan gamu yn ôl o’u senglau cynharach a ddisgrifir fel ‘intense afropunk-inspired party-prog’ gen Too Many Blogs, mae Jerry yn seiliedig ar rhythm arafach gydag alaw feddal ac ysgafn yn rhedeg drwyddi. Amlyga’r elfen o ddiniweidrwydd sy’n perthyn i lais amrwd Davey Newington – cyferbyniad llwyr i Loner Boogie.  Mae’n amlwg gweld bod dylanwadau personol Boy Azooga wedi treiddio i lawr i’r albwm gan bod elfennau o synau prif artistiaid y cylch indie heddiw i’w clywed ar hyd yr un ar ddeg trac – mae llonyddwch Hangover Square a’r emosiynol Waitin yn bennaf yn llwyddo i fy atgoffa o gerddoriaeth gynnar Tame Impala neu’r MacDemarco cyfoes, ac i raddau synau niwliog SFA.

Dw i’n dwyn y linell ‘why does the song have to end why can’t I ever comprehend?’ gan Jerry, fel adlewyrchiad o’r hyn dw i’n ei deimlo ar ddiwedd y 35 munud hwn. Yn ychwanegol i hyn, diddorol yw nodi bod y melodïau breuddwydiol yn cuddio’r elfen dywyllach sydd i’r caneuon wrth i Newington rannu mewn cyfweliad diweddar fod yr enwau rhyfedd sydd i’w gweld ar yr albwm yn cysgodi themâu trwm sy’n cynnwys unigrwydd, marwolaeth a phryder. Sitting On The First Rock From The Sun sydd yn dod â’r albwm i ben, ac mewn ffordd mae hi’n symbolaidd o’r holl synau sydd yn 1, 2, Kung Fu.

Mae’n albwm sydd yn mynnu amynedd a sawl gwrandawiad cyn iddi dyfu arnoch, ond anaml iawn y gwelwch chi albwm cyntaf gan artist sydd yn llwyddo i blethu naws amrwd ac arbrofol i’r un graddau ag albwm cyntaf Boy Azooga.

Ai ymdrech i ddenu cynulleidfa newydd yn unig yw albwm newydd I Fight Lions?

GETHIN GRIFFITHS

Mae albwm ddiweddaraf I Fight Lions yn siŵr o ennill cynulleidfa iddyn nhw, yn enwedig gan eu bod bellach ar label Côsh. Ond ydy Be Sy’n Wir yn diystyru hanes cerddorol y band yn gyfan gwbl? Gethin Griffiths sydd yn ystyried nostalgia, emo pop a dyfodol grŵp o fechgyn sydd wedi bod yn cynhyrchu cerddoriaeth ers blynyddoedd erbyn hyn…

IFL Album

Rhywsut, mae’n teimlo fel bod I Fight Lions wedi bodoli erioed. Mae ‘na lawer o bethau wedi newid, a thueddiadau cerddorol newydd wedi dod ac wedi mynd, ond ar ryw ffurf neu’i gilydd, mae Hywel Pitts a’i gyfoedion wedi parhau i greu cerddoriaeth rhywle yn y cefndir.

Er i fandiau Cymraeg y degawd hwn gael eu sefydlu ar gymysgedd o hangofyrs deng mlynedd Big Leaves ac Anweledig, riffs Two Door Cinema Club a geiriau a thôn llais Alex Turner a’r Arctic Monkeys, mae’r preseb y cafodd I Fight Lions eu geni ynddo yn perthyn i stabl gwbl wahanol – ac i wlad gwbl wahanol, hefyd. Nid stâd feddyliol unigolyn mewn tref ôl-ddiwydiannol nac arsylwadau o ddiwylliant clybiau nos ein dinasoedd oedd yn llywio eu raison-d’être, ond ffrwydradau dramatig a theatrig o emosiynau cymysg a oedd yn deillio o du draw i Fôr yr Iwerydd.

Awn yn ôl i 2006. Yn union fel petai cerddoriaeth vaudeville a music hall yr ugeinfed ganrif cynnar wedi geni babi â cherddoriaeth grunge ac ôl-bync yr Unol Daleithiau, ffurfiwyd ffenomenon ac is-ddiwylliant oedd yn ddigon gwahanol ac unigolyddol i achosi grwpiau o blant ysgol i wahanu eu hunain oddi wrth y gweddill, ond eto, heb os, yn ddigon cyffredin i ymddangos yn y siartiau ac i effeithio ar ddiwylliant yn ehangach. Erbyn y flwyddyn honno, roedd yr emos a’r goths yn llenwi pob cornel ar fuarth pob ysgol uwchradd yn y wlad, ac er bod elfennau o’r diwylliant hwnnw yn wirioneddol dywyll ac yn arddel arferion eithaf sinistr, dim ond hyd at yr ambell faneg streipiog di-fysedd a’r esgidiau Vans du oedd y mwyafrif o’r dilynwyr yn fodlon mynd, diolch byth. Ydw, mi’r ydw i’n siarad o brofiad.

Er bod y rhai â’r egos mwyaf yn ymwrthod ag unrhyw ymdrech i’w categoreiddio dan y fath ddiwylliant, gyda rhai yn mynnu eu bod nhw’n scene kids, eraill yn taeru eu bod nhw’n gwrando ar albwm cyntaf Bowling for Soup, ac eraill yn troi eu clustffonau i fyny i’r eithaf er mwyn profi eu bod nhw’n gwrando ar Slipknot, does yna ddim amheuaeth mai cerddoriaeth bandiau fel My Chemical Romance, Fall Out Boy, Panic! At The Disco a Paramore oedd yn gyfrifol am aelodaeth y nifer helaeth o’i ddilynwyr. I’r bandiau o’r math olaf hwnnw y mae I Fight Lions yn ddyledus iddyn nhw, sef y bandiau hynny oedd yn cymryd chwalfa emosiynol a bloeddiadau rhwystredig eu cyfoedion trymach ac yn ei gyfuno gyda cherddoriaeth bop melodig a fuasai bron yn gweddu i lwyfannau Broadway.

Heb os, yr albwm a ddaeth a’r gerddoriaeth yma i sylw y nifer fwyaf o bobl ar y pryd oedd The Black Parade gan My Chemical Romance, a hoeliodd 2006 fel blwyddyn a welodd cerddoriaeth emo pop y genhedlaeth honno yn cyrraedd uchelfannau na fu iddi ei gyrraedd wedyn. Mae rhai nad oedd yn cysylltu hefo’r diwylliant hwn o gwbl yn edrych yn ôl erbyn hyn arni yn ffafriol, ac mae ‘Welcome To The Black Parade’ a ‘Teenagers’ yn ddwy enghraifft o’r marc y bu iddynt ei saernïo ar y prif lif.

Yn y blynyddoedd a ddaeth i ddilyn, fforchiodd y diwylliant i amryw o lefydd, a bu i’r prif lif symud yn eu blaenau yn ddigon sydyn. Ond, doedd hynny ddim yn golygu nad oedd grwpiau penodol o bobl yn fodlon cario’r ffagl ar hyd lwybrau llawer culach. Dyma ble mae I Fight Lions, gydag enwau ac aelodau amrywiol, wedi bod yn byw ers blynyddoedd. Gan ryddhau cynnyrch yn gyson, a drwy gigio ar hyd a lled y wlad i gynulleidfa o gyd ddilynwyr cerddoriaeth o’r fath, mae’n teimlo fel eu bod wedi bod yn rhan o is-ddiwylliant nad ydym yn clywed amdano yn aml, ond un sydd wedi bodoli y tu ôl i’r llen ers deng mlynedd a mwy.

I Fight Lions

Mae’n hawdd edrych ar Be Sy’n Wir fel ymdrech gan I Fight Lions i rwydo cynulleidfa bandiau Cymraeg eraill am y tro cyntaf. Wrth gwrs, mae eu penderfyniad i ymuno â theulu Côsh yn symbol o newid o ryw fath, ac roedd sain eu sengl gyntaf, ‘Calon Dan Glo’ yn fwy o deyrnged i roc ysgafn Dire Straits a Fleetwood Mac nag i’w dylanwadau arferol, ond nid yw’r albwm yn cuddio’r dystiolaeth o’u gwreiddiau nac yn claddu eu tystysgrif geni dan eu hunaniaeth newydd o bell ffordd. Mae edrych arni fel rhyw fath o boblogeiddio neu dynnu i’r prif lif yn ddadansoddiad naïf ac yn un sydd yn profi ein hobsesiwn â’r labeli y mae bandiau yn arwyddo iddyn nhw yn hytrach na’r gerddoriaeth ei hun.

Does dim ond yn rhaid gwrando ar agoriad eu trac cyntaf i sylweddoli nad ydynt wedi symud yn rhy bell o’r sain cabaret tywyll sydd wedi ffurfio eu sain ar hyd y blynyddoedd. Er bod adran leisiol agoriadol Diwedd y Byd yn atgoffa rhywun o ‘Madrach’ gan Derwyddon Dr Gonzo, cawn ein hatgoffa o linellau lleisiol unigryw Hywel Pitts wrth i’r bennill ein tywys ar daith sy’n swnio fel trên o amgylch tŷ arswyd, cyn i’r gytgan olaf ein taro ag un o linellau symlaf a mwyaf gonest yr albwm – ‘Tydw i ddim yn dda ar hyn o bryd, y gwir ‘di, dwi heb fod ers hir’. Mae’r newid rhwng cyweirnod lleiaf y bennill a chyweirnod mwyaf y gytgan, fel yn Casanova o’r albwm diwethaf, yn cynnal rhyw fath o eironi ac yn ychwanegu at yr holl ddrama sydd yn bodoli yn y math hwn o gerddoriaeth.

Er bod rhagarweiniad Adweithiau yn swnio ychydig yn debyg i gerddoriaeth roc y bandiau mwyaf canol y ffordd dros y blynyddoedd diwethaf, mae caneuon fel Llwch ar yr Aelwyd yn cynnwys elfennau cerddorol sydd yn nodweddiadol iawn o gerddoriaeth I Fight Lions. Ynghyd â 3300, mae Llwch ar yr Aelwyd bron fel rhyw ddawns olaf ar raglen high school Americanaidd o’r 2000au, ac mae’r alawon yn ddyfeisgar ac yn wahanol. Mae’r tensiwn yn esgyn yn y geiriau ‘Di’r lle ma ddim run fath…’, a does yna ddim llawer o fandiau o gwmpas fyddai wedi defnyddio’r alaw honno yn yr un modd. A dweud y gwir, mae’r tebygrwydd hwn i gerddoriaeth ar deledu Americanaidd yn ymestyn drwy’r albwm, a boed hynny’n fwriadol neu beidio, gallwch dderbyn maddeuant am feddwl bod lleisiau cefndirol Diwedd y Byd yn dod yn syth o un o themâu Michael Corcoran i un o raglenni Dan Schneider (Drake & Josh, The Amanda Show a.y.y.b.).

Mae’r holl beth bron yn ymylu ar fod yn seimllyd, a bron yn troi yn eich stumog os oeddech chi wedi cael eich magu ar y diwylliant milkshake-aidd hwnnw. Mae rhywun yn gofyn, hefyd, os ydy’r math yma o beth yn gyfredol ac yn berthnasol i ni o gwbl. Beth mae Calon Dan Glo yn ei ddweud am 2018, yn hytrach na 2006?

Os ydym ni’n ei ddehongli fel pastiche, fel rhyw fath o gyfeiriadaeth bwriadol at y math hwn o gerddoriaeth oedd yn gefndir mor bwysig i rwystredigaeth carfan o bobl ifanc yn ôl yn y degawd diwethaf, efallai mai dyma ble mae’r ateb. Efallai ein bod ni i gyd yn darganfod rhyw fath o gysur yn yr isymwybod wrth ailweld â’r man gwan hwn yn ein gorffennol, ac mae’r ffaith bod The Incredibles 2 yn profi i fod mor boblogaidd yn ein sinemâu gan bobl oedd yn cofio’r ffilm gyntaf efallai yn enghraifft arall o hyn. Beth bynnag yw eich barn am y math hwn o pastiche, mae cryfder ym mhersonoliaeth I Fight Lions yn rhoi stamp unigryw arnyn nhw ymysg eu cyfoedion ar hyn o bryd. Wrth iddynt barhau â’u taith newydd ar label newydd, gyda chynulleidfa newydd yn eu golwg, mae’n rhaid i’r sain barhau yn unigryw, a heb os, bydd yn rhaid i I Fight Lions ddarganfod ffordd o swyno eu dilynwyr diweddar gyda’u personoliaeth yn hytrach na phlygu i’w gofynion nhw.

Adolygiad: Babelsberg gan Gruff Rhys

ELIS DERBY

Babelsberg

Llun: gruffrhys.com

Mae Gruff Rhys yn ffigwr cyfarwydd yn y byd cerddoriaeth yng Nghymru a thu hwnt ers degawdau bellach – o fod yn brif leisydd Ffa Coffi Pawb yn yr 80au, cyn symyd ymlaen i’r Super Furry Animals yng nghanol bwrlwm Britpop, mae o dal wrthi’n parhau ryddhau cynnyrch hyd heddiw, a nid yw’n dangos unrhyw arwydd o redeg allan o stêm. Ers rhyddhau ei gasgliad unigol cyntaf nôl yn 2005, Yr Atal Genhedlaeth, mae Gruff Rhys wedi bod ddigon ffodus i gydweithio gyda rhai o ffigyrau amlycaf y byd cerddoriaeth, o fod yn gwneud ymddangosiad ar albwm Plastic Beach (2011) gan Gorillaz, i fod yn perfformio yn King’s Cross yn Llundain wrth ochr Paul McCartney fel rhan o African Express. Babelsberg yw ei gynnig diweddaraf i’w ganon o waith, ac mae hi’n saff dweud nad yw hi’n siomi.

Mewn oes lle mae’n ymddangos bod llwyddiant artist yn cael ei ddehongli ar sail ffigyrau gwerthiant yn hytrach na sgil cerddorol, mae ‘na bwysau ar artistiaid i ryddhau cynnyrch sydd am blesio gorsafoedd radio, ac i ffitio i mewn i’r “prif lif”. Cymerwch rywun fel David Bowie; rhywun nad oedd yn deilwng i’r rheolau, a’n dewis gwthio ffiniau dros setlo ar sŵn penodol. Mae ‘na rywbeth am Gruff Rhys sydd yn fy atgoffa o Bowie – gyda pob albwm yn cynnig rhywbeth gwahanol, yn ogystal â gallu’r ddau i blethu alawon gyda cordiau annisgwyl. Mae Babelsberg yn cynnig ystod eang o arddulliau cerddorol, ond hefyd yn llwyddo i greu teimlad o undod rhwng bob trac, hynny yw, eu bod yn perthyn i’w gilydd mewn steil ac arddull, sydd yn ddipyn o gamp o ystyried y cymysgedd o steiliau gwahanol. Mae’r trac agoriadol, Frontier Man, er enghraifft, yn fy atgoffa o un o draciau cynnar Neil Young. Yn ogystal â bod yn ddechrau gwych i’r albwm, gyda’i alaw bachog yn siwtio llais bariton Gruff Rhys i’r dim, mae hi’n rhoi syniad i’r gwrandawyr o beth sydd i’w ddisgwyl. Dyma’r cip cyntaf y cawn i seiniau hyfryd y gerddorfa sydd yn gynnwysiedig yn y cefndir drwy gydol yr albwm. Rwyf wastad wedi bod yn hoff o’r syniad o gyfuno’r sŵn symffonig sydd gan gerddorfa i’w gynnig gyda chaneuon pop. Mae’n dechneg sy’n cael ei ddefnyddio gan wahanol gerddorion er mwyn rhoi cig ar asgwrn, fel petai, neu i gael swn fwy ‘llawn’ i’w gweithiau. Yn sicr, yn yr achos hwn, mae sain y gerddorfa a chyfansoddiadau Gruff yn plethu’n berffaith, hyd yn oed yn mynd mor bell a rhoi naws Country & Western i’w ganeuon ar adegau – rhywbeth na fuaswn byth wedi ei ddisgwyl gan frontman SFA.

The Club yw’r ail drac i’w glywed, ac yn a fuasai’n ffitio’n daclus o fewn casgliad cynharach o ganeuon a ryddhawyd gan Gruff; yr hynod lwyddiannus American Interior nôl yn 2013. Mae hi’n gân sydd yn delio â’r syniad o gael eich gwrthod, ac yn gyferbyniad llwyr i’r naws hapus a gafodd ei gyfleu yn y trac cynt. Rwy’n sylwi bod nifer helaeth o ganeuon Gruff yn bodoli o safbwynt y person cyntaf, sydd yn rhoi elfen fwy personol i’w waith. Difyr hefyd yw nodi sut mae’r geiriau hunan dosturiol yn gwrthfynd a’r curiad ‘upbeat’ sydd yn perthyn i’r gân; rhywbeth rwyf wastad wedi ei ystyried yn dechneg clyfar a quirky yn y byd cyfansoddi. Mae yna naws 60au yn perthyn i’r drydedd trac, Oh Dear! gyda’r tempo cyflym a’r melodi cofiadwy yn fy atgoffa o sŵn rhai o fandiau y cyfnod, megis Herman’s Hermits, neu rhywun mwy diweddar fel the Last Shadow Puppets. Gallaf hefyd glywed dylanwad mwy gorllewinol yn y trac hwn, megis rhywbeth a’i glywir yn y cefndir mewn golygfa o ffilm cowbois. Ni fuaswn yn mynd mor bell a galw’r trac nesaf yn ddeuawd, ond does dim amheuaeth bod llais ysgafn Lisa Jen yn gweddu’n berffaith yn y cefndir gyda naws ysgafn Limited Edition Heart. Yn ddadleuol, dyma’r trac fwyaf bachog ar yr albwm, neu yn sicr, dyma un o’r alwawon yr oeddwn i yn bersonol yn chwibanu o gwmpas y lle ar ol ei glywed.

Take That Call yw un o uchafbwyntiau Babelsberg yn fy marn i. Rwy’n hoff iawn o’r dewis cordiau a’u strwythr, yn ogystal a’r solo gitar a glywir yn y canol, sydd yn swnio’n debyg i rywbeth y buasai’r Arctic Monkeys yn recordio. Eto, fel nifer o’r traciau, mae yno naws retro i’w ganfod yma, sydd yn arwain at ddadl sy’n cael ei drafod yn gyson. Mewn oes ble mae artistiaid yn cael eu hannog i dorri tir newydd gyda pob record, ac i beidio ail adrodd syniadau y gorffennol, gallwch ystyried gor ddefnydd o dechnegau traddodiadol recordio yn ffordd anffasiynnol o greu cynnyrch. Er enghraifft, i gael rhywbeth a wnaiff gyrraedd y siartiau heddiw, mae’n teimlo fel bod angen i’r caneuon fod yn deillio o’r un thema, offeryniaeth a’r un cynhyrchwyr. Tydi Gruff ddim yn dilyn y llwybr yma o bellffordd, ac yn parhau i gyfansoddi caneuon syml gyda alawon cofiadwy, gan mai dyna mae o’n gwybod fydd pawb eisiau ei glywed. Cymrwch enghraifft arall o waith diweddar Arctic Monkeys – heb os, eu halbwm diweddara’, Tranquility Base Hotel and Casino yw eu gwaith fwyaf arbrofol ers eu ffurfiad nôl yn 2002. Mae hyn wedi gadael nifer o wrandawyr yn groes eu barn, yn bennaf gan ei fod yn swnio’n rhy ddiarth i’r arfer, ac felly eu bod yn hiraethu am yr ‘hen’ arddulliau. Sna’m posib plesio pawb.

Same Old Song yw fy hoff gân ar y casgliad. Mae’r geiriau a’r alaw yn fy ngwneud yn genfigenus o sgil cyfansoddi Gruff – yn ogystal â’r ffaith mai yn fan hyn rwy’n edmygu’r gwaith cerddorfaol fwyaf. Pan i mi glywed y gân am y tro cyntaf, roedd yn un o’r rhai yr oedd rhaid i mi ei ail-chwarae yn syth, i mi gael ail-fyw y wefr a gefais o wrando am y tro cyntaf, ac felly yn amlwg, mae’n sefyll allan o fewn y rhestr chwarae ers hynny. Mae Drones In The City yn rhyw fath o drobwynt yn yr albwm, gan ddod a’r atmosffer i lawr am y tro. Cawn amser i gael ein gwynt nol atat, a ymlacio i’r seiniau hudol a chaiff eu cyfleu gan y trac araf hon. Tybiaf mai dyma sut buasai cân yn swnio petai Gruff Rhys yn mynd ati i ysgrifennu Rock Opera – a rwan fy mod wedi cael y darlun hwnnw yn fy mhen, hoffaf glywed un cyn gynted a phosib – syniad i’r albwm nesaf?

Pe taswn yn gorfod dewis can y buaswn yn gallu gadael oddi ar yr albwm, Negative Vibes fuasai honno. Tydi’r trac hwn a finnau heb glicio… ddim eto oleiaf, er mae rhaid mi gyfaddef ei fod yn tyfu arnaf yn araf bach. Yna, cyrhaeddwn y ddau drac olaf; Architecture of Amnesia a Selfies In The Sunset, sydd yn teimlo i mi fel petaent yn ceisio crynhoi yr holl themau a syniadau a glywyd yn yr hanner awr ddiwethaf (os ydych wedi bod yn gwrando ar yr albwm yn ei chyfanrwydd, hynny yw ). Cawn eto alawon bachog, ynghyd â threfniannau hyfryd ar y piano a’r gerddorfa – heb anghofio cydweithrediad rhwng dau lais, a geiriau creadigol. Gadawodd Babelsberg argraff fawr arnaf – ac rwy’n edrych ymlaen i weld pa gyfeiriad yr aiff Gruff efo’i brosiect nesaf, ond tan hynny, gallwn werthfawrogi’r gampwaith hon.

Os wnaethoch fwynhau yr albwm hon, ewch ati i wrando ar rai o’r rhestr byr isod, sydd i gyd yn cynnwys arddulliau tebyg i Babelsberg yn eu ffyrdd bach eu hunain.

HarvestNeil Young

Pet Sounds – The Beach Boys

Young Americans – David Bowie

The Wall – Pink Floyd

Bridge Over Troubled Water – Simon and Garfunkel

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ydy hi’n bryd i ni stopio siarad am y Sîn Roc Gymraeg?

GETHIN GRIFFITHS
Yn naturiol, rydym ni’n defnyddio’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’ ar nifer fawr o achlysuron. Ond ydy’r term poblogaidd hwn yn cynrychioli’r hyn sydd yn digwydd go iawn? Gethin Griffiths sydd yn gwerthuso’r modd yr ydym ni’n mynnu categoreiddio’r gerddoriaeth drwy’r defnydd o’r tri gair hynny…

Ers tri degawd a mwy, rydym ni wrth ein boddau’n trafod y ‘Sîn Roc Gymraeg’. Fodd bynnag, yn ôl yn y chwedegau a’r saithdegau cynnar, mewn cylchgronau fel Asbri a Sŵn, mi fyddech chi’n llawer mwy tebygol o weld rhywun yn cyfeirio at y ‘Byd Pop Cymraeg’. Yna, yng nghyfnod Sgrech, a diwedd y saithdegau, efallai y buasech chi’n arddel y ‘Byd Roc Cymraeg’. Erbyn cyfnod Sothach, a’r cyfnod nodedig hwnnw ar ddechrau’r nawdegau, roedd y ‘Byd’ bellach yn ‘Sîn’, a bu i’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’ gael ei saernïo yn ein pennau am ddegawdau i ddod.

Er y gwahaniaethau yn y geiriau a ddefnyddir, yr un peth y maen nhw ei gyd yn ceisio ei gyfleu mewn gwirionedd. Rydym ni i gyd yn gwybod neu’n disgwyl ein bod ni’n gwybod beth mae’r termau hynny yn eu golygu, ond ydyn nhw’n gwneud synnwyr, go iawn? Os ydych chi’n edrych ar hyn ar lefel semantig, sef ar lefel y geiriau eu hunain a’u hystyron, mae ‘na broblemau’n codi, ac am ryw reswm, prin iawn yw’r trafodaethau hynny sydd yn ystyried y problemau hyn. Beth am wahanu’r tri gair er mwyn dadansoddi’r amwysedd y tu ôl i ein hoff derm cerddorol, ‘Sîn Roc Gymraeg’…


Sîn

Dyma’r gair cyntaf, ac ar un lefel, y gair mwyaf dadleuol. Beth yn union yw Sîn? Beth yn union sydd yn rhaid i Sîn ei gael i fod yn Sîn, ar wahân i barodrwydd gorawyddus ambell un i ddefnyddio’r gair ar bob achlysur? Rydym ni, wrth gwrs, wedi defnyddio’r term yn helaeth ar ein blog, a does dim modd cuddio’r ffaith ei fod yn rhan bwysig o’r enw (!), ond oes angen i ni ddarganfod ffordd arall o ddadansoddi’r hyn sydd yn digwydd o’n cwmpas?

Y prif broblem sydd yn codi o’r defnydd o’r gair ydy’r broblem ddaearyddol – hynny yw, ble mae’r Sîn? Fel arfer, mae rhywun yn clywed am scenes penodol mewn dinasoedd penodol, e.e. Merseybeat, Madchester, Bristol Sound, Seattle Sound, ac mae’n teimlo fel petai yna fwy o ffiniau amlwg i’r termau hyn. Yn ei llyfr ‘Blerwytirhwng?’, mae Sarah Hill yn dadansoddi’r broblem hon drwy ddisgrifio Cymru fel ‘cyfres o gymunedau dychmygol’, yn hytrach nac un lle. Golyga hynny bod pocedi o’r wlad sydd yn siarad Cymraeg, a lle mae’r ‘sîn’ yn ‘digwydd’, yn ynysoedd o gymunedau wedi eu gwasgaru ar hyd a lled y 20,000 km2 a mwy sydd yn perthyn i’r wlad. I arbed hynny rhag swnio fel meddylfryd adferaidd, hen ffasiwn, gallai’r cymunedau hyn fodoli yn unrhyw le yn y wlad, boed hynny mewn ardal sydd yn bennaf ddi-Gymraeg, dim ond i unrhyw weithgaredd fod yn digwydd yno.

Er hyn, mae hynny’n teimlo fel rhyw gyfiawnhad blêr sydd bron yn diystyru daearyddiaeth yn gyfan gwbl. Beth am y ‘sîn’ oedd yn bodoli ym Methesda yn yr wythdegau, a’r un peth yn Aberteifi? Mae’r ffaith bod y gweithgareddau hyn yn digwydd mewn trefi penodol yn gyfiawnhad mwy teilwng o ddefnyddio’r term. Beth am yr hyn sydd wedi bod yn digwydd yng Nghaerfyrddin dros y ddwy flynedd diwethaf, o amgylch y Parrot a label Libertino? Ai fel is-sîns neu is-ddiwylliannau y dylid categoreiddio y rhain?

Mae amser yn bwynt arall. Gellid diffinio sîn Bethesda a sîn Caerfyrddin yn ôl eu hamser, yn union fel Madchester neu Grunge. Er nad oes modd diffinio’r blynyddoedd yn union, mae rhywun yn gallu rhoi dyddiadau bras i ddechrau a diwedd eu cyfnodau. Beth am y ‘Sîn Roc Gymraeg’? A ddechreuodd y ‘Sîn Roc’ gyda’r Blew ac Edward H. yn ôl ar droad y Saithdegau, gan barhau wedyn dros ddegawdau o ailffurfio ac ail ddiffinio ei hun fel Doctor Who? Pwy sydd yn ystyried y sîn heddiw fel rhan o’r un sîn â Crys, Rhiannon Tomos neu’r Cyrff?

Yr elfen cymdeithasol mwyaf anffodus sydd yn codi yn sgîl y defnydd o’r term ydy’r syniad yma o fod yn ‘gymwys’ i fod yn ‘rhan o’r sîn’. Rydym ni’n clywed rhai o hyd yn dweud pethau hurt fel ‘wel, ti’n officially rhan o’r SRG ‘wan’, ond beth mae hynny yn ei feddwl, yn union? Ydy unrhyw un sydd yn creu cerddoriaeth Gymraeg yn rhan o’r grŵp elitaidd yma? Ydy’r super fans, h.y. y rhai sydd yn mynd i gigs ar wahân i Maes B, yn ‘rhan’? Mae’n wych cael ‘bod yn rhan’, ond pa fath o neges yw hynny i’r rhai sydd ddim yn credu eu bod nhw? Y gwirionedd yw, does dim ffasiwn beth yn bodoli ag aelodaeth i’r sîn, ond mae’r defnydd o’r term hwnnw yn mynd i awgrymu o hyd bod yna rhyw elfen o hynny yn perthyn i’r holl beth.

Fodd bynnag, yr hyn am y ‘Sîn Roc Gymraeg’ sydd yn ymdebygu i unrhyw ‘sîn’ arall yw’r ffaith bod holl artistiaid sydd yn creu cerddoriaeth yn yr iaith Gymraeg yn tueddu i ddibynnu ar yr un rhestr o labeli, lleoliadau perfformio a chyhoeddiadau cerddorol. Mae hynny’n gwbl ddealladwy, gan nad oes gan gerddoriaeth Gymraeg yr un cefnogaeth ariannol â cherddoriaeth Saesneg ei iaith, a hynny o ganlyniad i lawer o elfennau cymdeithasol a gwleidyddol dros y blynyddoedd. Mae’n debyg bod ideoleg yn perthyn i’r cysyniad hwn o ‘Sîn’, yn enwedig wrth gyfeirio at y diwydiant mwy pwerus sydd yn bodoli yn Lloegr a’r UDA. Awgryma hynny y caiff y ‘sîn’ ei ddiffinio, nid ganddo ei hun, ond gan rywbeth arall o’r tu allan. Hynny yw, ‘dydi’r Sîn Roc Gymraeg ddim yn perthyn i’r diwydiant mawr Eingl-Americanaidd’. Sîn, neu ddiwylliant, arall yw’r Sîn Roc Gymraeg yn y cyd destun hwn.

Yn ogystal â hynny, mae rhywun yn mynd i drin yr hyn sydd yn digwydd fel microcosm, a’r hyn sydd yn digwydd yn cael ei gymharu gyda’i hun yn unig. Drwy gymharu ag artistiaid Cymraeg yn unig, caiff hanfod cerddoriaeth boblogaidd yn y lle cyntaf ei ddiystyru’n llwyr. Wrth gwrs, mae’r holl syniad o gerddoriaeth boblogaidd yn deillio o gymysgedd o nifer o ddylanwadau cerddorol ar hyd a lled y byd. Rhywbeth byd-eang yw cerddoriaeth boblogaidd sydd yn nodweddiadol o gyfnod o gymysgu diwylliannol, globaleiddio ac ôl-foderniaeth. Mae trin y ‘Sîn Roc Gymraeg’ fel ‘bydysawd cerddorol’ ar ei ben ei hun yn golygu nad yw cerddoriaeth yr artistiaid hyn yn cael ei osod mewn cyd destun ehangach. Mae pob band y gallech eu henwi yn cael eu dylanwadu gan artistiaid o ar hyd a lled y byd, ac maent yn haeddu cael eu trafod a’u cymharu yn nhermau’r artistiaid hynny hefyd, yn ogystal â’u cyd artistiaid Cymraeg. Wrth i fwy a mwy o artistiaid Cymraeg rannu llwyfannau hefo artistiaid rhyngwladol mewn gwyliau ar hyd a lled Cymru, Lloegr a chyfandir Ewrop, nid ‘alltudion’ o’r Sîn Roc Gymraeg yw’r rheiny, ond artistiaid sydd yn rhan o’r un symudiad cerddorol byd eang â’r rhai sydd o’u cwmpas. Nid ‘benthyg’ yr artistiaid hyn ydym ni i’r byd, ond yn syml, bod yn ddigon lwcus i’w rhannu a’u mwynhau mewn iaith yr ydym ni’n digwydd bod yn ddigon lwcus i’w siarad.

Nid oes modd dadlau bod yr hyn a welir yma yn ymdebygu i ‘Sîn’ mewn nifer o ffyrdd, ac ei fod yn arddangos llawer o’r elfennau hynny ar brydiau. Ond, nid yn y diffiniad y mae’r broblem, ond yn y term ei hun. Drwy beidio â thrafod gwerth y term yn gyson, mae rhywun yn mynd i’w ddefnyddio heb feddwl, ac yn llawer mwy tebygol o or-symleiddio a chyffredinoli’r hyn sydd yn mynd yn ei flaen. Dyma sydd yn ein hannog i ddweud pethau fel bod y ‘sîn yn iach ar hyn o bryd’, neu ‘mae’r sîn yn llewyrchus iawn’, neu’r gwaethaf oll, ‘mae’r sîn yn mynd drwy oes aur unwaith eto’. Beth mae hynny yn ei feddwl, yn union? Mae hynny’n destun erthygl arall, mae’n debyg.

Yn syml, mae trafod cerddoriaeth Gymraeg dan un anadl yn iawn, os mai dyma beth yw eich nôd, ond oes angen i ni ddarganfod ffordd well o gwmpasu’r hyn sydd yn digwydd go iawn, yn hytrach na chloi’r holl beth mewn term sydd yn dod yn teimlo’n hen ffasiwn ac yn amherthnasol?


Roc

Y broblem fwyaf am gwmpasu holl artistiaid Cymraeg ei hiaith yng Nghymru o dan yr un categori yw’r amrywiaeth eang o gerddoriaeth sydd yn cael ei chreu ganddynt. Ydy’r pegwn mwyaf canol y ffordd hwnnw (os allai ‘canol y ffordd’ fod yn begwn o gwbl) sydd yn cynnwys bandiau fel Calfari a Fleur de Lys yn perthyn i’r un categori â cherddoriaeth arbrofol Pasta Hull a Tri Hŵr Doeth?

Mae’r broblem hon yn perthyn i’r categoreiddio cyffredinol o bopeth fel ‘cerddoriaeth roc’. Heb os, y gerddoriaeth mwyaf poblogaidd, neu’r gerddoriaeth sydd wedi cael y mwyaf o sylw dros y blynyddoedd diwethaf, yw cerddoriaeth indie. Mae’r term hwnnw yn ei hun yn codi mwy o gwestiynau na’r gair ‘roc’, hyd yn oed, ond eto’n llwyddo i ddisgrifio’r hyn sydd yn digwydd mewn ffordd ychydig mwy cyfredol.

Unwaith eto, efallai mai pwrpas y gair ‘roc’ yw i ddiffinio’r elfennau hynny sydd ddim yn bodoli yma. Hynny yw, efallai mai ymdrech oedd defnyddio genre fel rhan o’r term i wahaniaethu’r gerddoriaeth oddi wrth gerddoriaeth canu gwlad neu berfformiadau noson lawen.

Fodd bynnag, yr ymdeimlad sydd yn cael ei greu yma yw bod cerddoriaeth ‘roc’ rhywsut yn ddilys ac yn ddisgwyliedig, ac unrhyw fath arall o gerddoriaeth, fel cerddoriaeth electronig neu hip hop, yn fathau ‘eraill’ o gerddoriaeth. Daw hynny â goblygiadau o ran rhywedd hefyd, a’r cysyniad yma o ‘roc gwrywaidd’ fel norm cymdeithasol – golyga bod unrhyw fath arall o gerddoriaeth yn cael ei ddiffinio gan ei gyswllt neu ei ddiffyg cyswllt â’r norm yma. Mae hynny, unwaith eto, yn rywbeth arall i ysgrifennu amdano!

Y gwir yma yw nad yw’r Sîn Roc Gymraeg heb fod yn ‘Sîn Roc’ ers blynyddoedd maith. Os yw’r term hwn i fod i gwmpasu dros hanner can mlynedd o weithgaredd cerddorol, yna dylid ystyried cael gwared o unrhyw genre ohono gan ei fod yn sicr o fynd yn gwbl amherthnasol yn gyflym iawn.


Cymraeg

Yn syml, ydy ‘FEMME’ gan Adwaith, neu ‘Light Me Up’ gan Candelas yn cyfri fel caneuon neu ‘ddigwyddiadau’ sydd yn rhan o’r Sîn Roc Gymraeg? Oni ddylai caneuon Saesneg eu hiaith fod yn rhan o ‘Sîn Roc Gymreig?’. Mae’r cwestiynau hyn yn rai anodd iawn o ystyried bod mwyafrif o allbwn cerddorol y ddau artist hynny erbyn hyn wedi bod drwy gyfrwng yr iaith Gymraeg.

Does dim problem o gwbl gan lawer o ddilynwyr cerddoriaeth Gymraeg bod artistiaid yn creu cerddoriaeth Saesneg erbyn hyn – er bod hynny yn destun dadlau mawr yn ôl yn y nawdegau yng nghyfnod Super Furry Animals a Catatonia. Anaml iawn y bydd rhywun yn cwyno am fand Cymraeg yn creu cân Saesneg y dyddiau hyn, ac os yw hynny’n wir, nid yw’n cael ei ddatgan yn y cyfryngau o gwbl, bron.

Unwaith eto – nid yn y gweithgaredd mae’r broblem yma, ond yn y term. Wrth gwrs y bydd rhai o artistiaid Cymru, yn enwedig y rheiny sydd yn teimlo eu bod nhw’n dod o gefndiroedd dwyieithog neu hyd yn oed uniaith Saesneg, yn creu cerddoriaeth Saesneg. Ond yn sicr, ni ddylai’r hyn y maen nhw yn ei greu y tu allan i ffiniau ieithyddol yr iaith Gymraeg olygu eu bod nhw’n bodoli mewn byd diwylliannol gwbl annibynnol i’r un y maen nhw yn bodoli ynddo pan y maen nhw’n creu cerddoriaeth Gymraeg. Nid yw’r term yn cynrychioli yn union beth sydd yn mynd yn ei flaen yma, felly.

Mae cerddoriaeth Gymraeg yn bodoli yn yr un modd â cherddoriaeth o unrhyw iaith arall. Mae rhywun yn gwrando ar yr artistiaid hyn law yn llaw â’i gilydd, yn enwedig os ydych chi’n gwrando ar gerddoriaeth ar raglenni fel Spotify, ac yn ystyried y caneuon i fod yn rhan o’r un ‘peth’. Os yw sengl newydd Yr Eira yn cael ei rhyddhau, pam y dylid ei chymharu â’r ‘Sîn Roc Gymraeg’ yn unig? Er mwyn deall gwir bwysigrwydd Adwaith, rhaid eu hystyried fel rhan o’r byd diwylliannol ehangach, nid Cymru yn unig. Pan ewch chi draw i weld eich hoff fand Cymraeg yn perfformio yng ngwyliau mwyaf Cymru neu Lloegr yr haf yma, barnwch nhw’n union fel yr ydych yn barnu unrhyw fand arall o unrhyw wlad.

Does dim problem mewn trafod cerddoriaeth boblogaidd Gymraeg o dan un anadl, ond, onid ydy hi’n amser i ni stopio cywasgu’r holl beth i mewn i’r gawell gyfyngedig sydd yn cael ei chreu wrth ddefnyddio’r term ‘Sîn Roc Gymraeg’?

Mae’r erthygl uchod yn addasiad o draethawd o’r enw ‘Sôn am Sîn: Lleoli’r Sîn Roc Gymraeg’ a ysgrifennwyd gan Gethin yn 2015. 

Caiff yr adran agoriadol sydd yn cyfeirio at dermau amrywiol a ddefnyddir mewn cylchgronau gwahanol ei seilio ar waith ymchwil a wnaed yn wreiddiol gan Dr Craig Owen Jones.